धर्मांतरासाठी मॉडेलवर पतीची बळजबरी

ह्म्म.. बरोबर आहे.. पण आज जर विचार केलात तर बर्‍याचश्या शासकीय सेवा, खाजगी आस्थापने, समाजसुधारणा करणारे लोक इत्यादींमध्ये ब्राह्मणांचे प्रमाण लक्शणीय आहे. आणि हे आरक्षण असूनदेखील. दुर्दैवाने सत्ता अन्य समाजघटकांच्या हातात असूनदेखील अश्या मोक्याच्या जागांवर ब्राह्मण जागा अडकवून बसलेले असल्यामुळे हा प्रोब्लेम झालाय. असो, ब्राह्मणांनी तरी याचा विचार का करावा?

हा प्रश्न निझामाच्या मंत्र्याला विचारला होता. तो १९४७ ते १९४९ काळात हैदराबादेत फक्त ब्राह्मण हिंदूंना मारत होता. त्याच्या मते एकदा ब्राह्मण पडले कि बाकी हिंदू फटकन पडतात. सगळे संस्थान फटकन इस्लामिक होइल. पण त्यावेळी ब्राह्मणांच्या रक्षणासाठी मराठे नि लिंगायत मधे पडले नि लोचा झाला. ============================= इंग्रजांनी काय केलं? फक्त ब्राह्मणांना फुरोगामी केलं, मस्तपैकी न्यूनगंड दिला आणि तो सर्व हिंदूंमधे पसरला.

आणि हिन्दु धर्मातल्या प्रत्येकाला हवा तो व्यवसाय करता यावा. भारताची लोकसंख्या आटोक्यात राहावी. प्रत्येक स्त्री व पुरुषाला मानाने व मनासारखे जगता यावे. विन विन situation यावी. म्हणजे जात जपण्याचा प्रयत्न न होता प्रादेशिक वैशिष्ट्ये जपली जावीत, पण भारत एक रहावा.

हा हा हा, दान धर्म? कोण करतंय दानधर्म? तुम्ही? आरक्षणाच्या बेसिकबद्दलच तुमच्याकडे ज्ञानाचा उजेड आहे... अभ्यास वाढवा..... तुमच्या जळजळीचे कारण तिथेच दडलेले आहे. जोवर ही जळजळ आहे तोवर आरक्षणाची गरज राहणार. हे एकदाचे लक्षात घ्या.

जाती आधारित संघटनांमध्ये जिथे जिथे जाऊन चर्चा केली - दलित, आदिवासी, मराठा, ओबीसी, ब्राह्मण, भटके विमुक्त तिथे एक वेगळा दृष्टीकोन मिळाला. आपला देश जवळपास ३००० जातींमध्ये आणि २०-२५००० उपजातीमध्ये विखुरला आहे. दलितांमधील ५९ जाती आणि त्यांचा अनेक उपजाती "दलित" या संज्ञेखाली एकत्र येत आहे. मराठा समाजातही उपजाती एकत्र येऊन "मराठा" या जाती खाली एकत्र येत आहेत. ओबीसीमधील साधारणत: ५००० जाती "ओबीसी" या संज्ञेखाली एकत्र येत आहेत. ब्राह्मण देखील उपजाती सोडून (चित्पावन, देशस्थ, इ.) "ब्राह्मण" या जातीखाली एकत्र येत आहेत. मोठ्याप्रमाणावर जात म्हणून एकत्र येण असलं तरीही उपजाती हळूहळू संपत आहेत. त्या लवकर संपतील अश्यातला भाग नाही पण ही अभिसरणाची सुरवात नक्की आहे. दुसरा भाग जो निरीक्षणास आला आहे तो शोषित, पिडीत आहोत ही जाणीव झाली की संघटन तयार होतच. कामगारांचे संघटन तयार झाले तर ते भांडवलदारांच्या विरोधात असत की भांडवलशाहीच्या? शेतकऱ्याचे संघटन झाले की ते बिगर शेतकऱ्यांच्या विरोधातील की शेतकऱ्यांच्या न्याय्य मागण्यांसाठी? स्त्री संघटना निर्माण झाल्या की त्या पुरुषांच्या विरोधात असतात की पुरुषसत्ताक व्यवस्थेच्या/ मूल्यांच्या? त्यामुळे आरक्षणामुळे निर्माण झालेले जाती-निर्मुलनातील टप्पा म्हणून जातिगत संघटनाकडे पाहावे, असे मला वाटते. तिसरा महत्त्वाचा भाग - जातीव्यवस्थेचा पाया हा सहजीवन (सहभोजन) बंदी आणि स्व-जातीत विवाह (जातीव्यवस्थेतही स्री त्या त्या जातीची खाजगी मालमत्ता म्हणूनच पहिल्या गेली आहे.त्यामुळे जाती-व्यवस्था घट्ट ठेवण्यात त्यांचा वापर केल्या जातो. त्यामुळे मला वाटते स्त्रियांनी हे जोखड झुगारले तर जाती अंताची लढाई सोपी जाईल.). त्यातील सहभोजन हे किमान महाराष्ट्रात बऱ्यापैकी साधारण झाले आहे. आंतरजातीय विवाह आणि त्यातून निर्माण होणारी संतती ही जातीव्यवस्थेला अनुकूल भूमिका कधीही घेणार नाहीत. त्यांच्या लेखी जात अनावश्यक ठरेल...आणि हे सर्व जाती हे एकमेकांच्या उणेदुणे काढत असतात तेही प्रमाण कमी होईल. चौथा महत्त्वाचा भाग - मानववंशशास्त्रानुसार एकही जात "शुद्ध" नाही. रक्तसंकर झालेला आहे. ज्यांना तर्काचे अधिष्ठान आहे ते किमान जातीव्यवस्थेचा पोकळपणा स्वत:च्या जीवनात तरी नाकारू शकतात आणि असे नाकारणारे भरपूर जण आहेत. आरक्षण देण्याचे मुळ कारण जातिव्यवस्थेच्या विषवल्लीत जो समानतेचा, अधिकाराचा अंश नाकारल्या गेला होता तो समानतेचा, अधिकाराचा अंश मिळवून देणे आहे. स्त्रियांना आरक्षण यासाठी नाही की ती अबला आहे किंवा तिच्याकडे बुद्धिमत्ता नाही; तिला आरक्षण यासाठी आहे की तिच्या आसपासची पुरुषसत्ताक व्यवस्था तिला समान मानत नाही आणि तिला समान संधी उपलब्ध करून देत नाही. ज्यादिवशी पुरुष स्त्रीला समान मानतील, त्यादिवशी स्त्रीला वेगळ्या आरक्षणाची गरज नाही. त्यामुळे मानसिकता प्रामुख्याने बदलायची असेल तर पुरुषसत्ताक व्यवस्था मानणाऱ्या पुरुषांची बदलायला हवी. तसेच विवेचन जातीगत आरक्षणासाठी आहे. यामुळे मला डॉ. अभिराम दीक्षित जवळचे वाटतात. त्यामुळे जातिगत संघटन होण हे साईड इफेक्ट असा नकरात्मक नसून चांगला आहे. ...फक्त पुढच्या पिढ्यांनी याला चांगले वळण द्यावे आणि जे कुणी जाती व्यवस्था मनात असतील ते तर याकडे नकारात्मक दृष्टीने बघून अपप्रचार करणारच.