स्वयंपाकघरातील भांडी कशी असावीत?

हा जर्मल म्हणजे कुठला धातू? ऐकण्यात खूपदा आलाय पण नेमकं काय ते कळत नाही

होय बीडाच्या भांड्याविषयी ऐकलं आहे.पाहिली वा वापरली नाहीत.

होय, कळकणे असाच शब्द आहे तो. मला भाषेचे नवल वाटते, असे वेगवेगळे शब्द अर्थाच्या ( इथे अर्थात चवीच्या) जवळ जातात आणि ती ती अनुभूती अनुभव देऊन जातात.

हो नारळाच्या वाटीत इडली करायचे व्हिडिओ पाहिले आहेत .तसेच हळदीच्या पानात पदार्थ होतात.पण चीन ट्रॅव्हल ब्लॉग मध्ये लाकडाची कढई,कसल्यातरी पानांचा कोन बनवून तांदळाचा भात बनवला जातो.

काही अंशी सहमत. स्केलेबिलीटी आणि कॉस्ट या मुद्द्यांना अनेकदा स्पर्श होतच नाही. जुने ते सोने यातील गोष्टी खरोखर चांगल्या असतील (उदा. ऑरगॅनिक बटाटे, खादीची सुती वस्त्रे किंवा हातसडीचा तांदूळ किंवा अनेक इतर ) असे तूर्त क्षणभर धरले तरी ते कितपत स्केलवर उपलब्ध होईल आणि काय किंमतीला मिळेल, कितीजण ते घेऊ शकतील हा भाग काहीसा धूसर राहतो. किंबहुना चांगले जुने हे चांगले असूनही ते काळाच्या ओघात मागे पडून, बदलून (घातक विनाशकारी ?!) असे नवे सर्व का रूढ होत जाते ? ते स्वीकारले जाण्यात काहीतरी मेरिट असू शकेल असाही विचार व्हावा.

सहमत. -दिलीप बिरुटे

मलाही असंच वाटायचं सर्व काही मार्केटिंग स्ट्रटेजी आहे.आपल्याला झेपणार का?मुळात एकाच दिवशी मला दोनदा एकच माहिती वेगवेगळ्या पद्धतीने मिळते त्यावेळी विचार व्हावा आणि आपल्यासाठीचा सस्टेनेबल मार्ग मिळत रहावा म्हणून धागा प्रपंच.चांगले निरीक्षण वादी झाल्यास कणाकणाने ' मातीतून ' सोनं मिळालं नाहीतर ती मातीच दिसेल :)

अगदी

फॉरवर्ड किंवा ऐकीव गोष्टींवर आधारित महितीपेक्षा व्यावहारिक आणि वैज्ञानिक प्रतिसाद आवडला!

तुम्ही छान आणि सविस्तर लिहीलं आहे. पण

उत्कृष्ठ प्रतिसाद! मागे एका मुस्लिम संशोधकाचा मुस्लिमांच्या जीवनशैलीवर आधारित असलेल्या संशोधनावरचा लेख वाचनात आला होता. त्यात त्याने म्हंटले होते कि अल्युमिनियमच्या भांड्यांचा वापर मुस्लिम कुटुंबांमध्ये अन्न शिजवण्यासाठी भरपूर होतो पण त्या धातूच्या भांड्यांमध्ये शिजवलेले अन्नपदार्थ आरोग्यासाठी चांगले नाहीत! त्याच्या मते अल्युमिनियमचे जे अंश अन्नपदार्थात उतरतात ते मानवी कल्पनाशक्तीला मारक असतात त्यामुळे अल्युमिनियमच्या भांड्यामध्ये बनवलेला चहा आणि शिजवलेले अन्नपदर्थ दोन्ही खाणे टाळावे. ह्यातले खरे-खोटे तो संशोधकच जाणे.

शास्रोक्त आणि उपयुक्त माहितीसाठी धन्यवाद डॉक्टर!

आजच्या धकाधकीच्या काळात गृहिणींना अतिमंद गॅसवर शिजवणे किती शक्य आहे हा हि एक प्रश्नच आहे.

अगदी बर्याच वेळी मी मंद आचेवर पदार्थ करते, अतिउत्तम होतात.आता परत त्यासाठी टाईम मॅनेजमेंट हा फक्टर येतो ;) या प्रतिसादात अनेक पैलूंना न्यायाने समाविष्ट केलं . धन्यवाद डॉ खरे!

पुढील प्रतिसादाच्या प्रतिक्षेत! सं - दी - प

उत्तम, सविस्तर आणि माहितीपूर्ण प्रतिसाद! आवडला. @भक्तीतै, छान धागा! वाचतोय.

नॉनस्टिक भांडी -- यात टेफ्लॉन नावाच्या द्रव्याने भांड्याला आतल्या बाजूने लेप लावलेला असतो. टेफ्लॉन म्हणजे पॉली टेट्रा फ्लुओरो इथिलिन. हा पदार्थ त्यातील सर्वच्या सर्व valency (कोणत्याही अणूची संयोग पावण्याची क्षमता) या फ्ल्युओरीन ने संतृप्त (saturate) झाल्यामुळे याचा कोणत्याही पदार्थाशी संयोग होत नाही. यामुळे हा पदार्थ अतिशय सुळसुळीत असल्याने याला काहीही चिकटू शकत नाही. याचा लेप उच्च तापमानावर भांड्याला आतून लावला जाती यामुळे या भांड्यात शिजवलेले पदार्थ याला अजिबात चिकटत नाहीत. पूर्वी हा लेप लावण्यासाठी PFOA perfluorooctanoic acid हा पदार्थ वापरला जात असे पण या पदार्थामुळे शरीरावर अपाय होण्याची शक्यता लक्षात आल्यावर याचा वापर बंद करून दुसरी प्रक्रिया वापरली जाते. यामुळे आता २०१५ नंतर तयार केलेली नॉनस्टिक भांडी यातून PFOA आपल्या पोटात जाण्याची शक्यता नाही. नॉन स्टिक भांड्याचा आतला लेप मधीळ टेफ्लॉन सुटे झाले आणि त्याचे बारीक तुकडे आपल्या पोटात गेले तरी ते आपल्याला अपायकारक नाही. कारण टेफ्लॉन शरीरातील कोणत्याही अवयवांवर किंवा द्रव्याबरोबर प्रक्रिया करत नाही. आपल्या शरीरात हृदयाच्या अँजिओ ग्राफीसाठी वापरण्यात येणारे कॅथेटर आणि स्टेण्ट हे टेफ्लॉन कोटेड असतात कारण त्यावर रक्ताची गुठळी होत नाही. तेंव्हा नॉनस्टिक भांडी वापरल्यामुळे शरीराला अपाय होतो याला कोणताही शास्त्राधार नाही. पण हा लेप ३०० अंश सेल्सियसच्या वर गेल्यास भांड्यापासून सुटा होऊ शकतो आणि भांडे खराब होऊ शकते यासाठी नॉनस्टिक भांडी रिकामी गॅस वर ठेवून गॅस चालू ठेवू नये. याशिवाय स्टील चा झारा किंवा कालथा वापरल्यास याला चरे पडून याचे नॉनस्टिक खराब होते आणि पदार्थ याला चिकटू लागतात यासाठी यावर लाकडाचा किंवा नायलॉनचा झारा किंवा कालथा वापरावा लागतो. ऍनोडईज्ड अल्युमिनियम-- उदा हॉकिन्स फ्युचूरा. यात अल्युमिनियमची भांडी ऍनोड ला लावून सल्फ्यूरीक आम्लात ठेवून त्यातून डी सी करंट सोडल्यामुळे आतल्या बाजूने अल्युमिनियमचे ऑक्सिडेशन होऊन अल्युमिनियम ओक्साईडचा लेप तयार होतो. चांगल्या भांड्यात हा लेप ६० मायक्रॉन इतका जाड असल्यामुळे या भांड्यात आपण स्टील चा झारा किंवा कालथा वापरू शकतो. हा अल्युमिनियम ओक्साईडचा लेप सहजासहजी निघत नाही किंवा पदार्थात उतरत हि नाही. यामुळे हि भांडी रोजच्या वापरासाठी सुरक्षितपणे वापरू शकता. मातीची भांडी-- ऐतिहासिक कारणे सोडली तर हि भांडी वापरायचे असे कोणतेही कारण आपल्याला सापडत नाही. जे लोक पुराणकाळातील गोष्टींमध्ये रमतात त्यांना मन रिझवण्यासाठी ठीक आहे. परंतु मातीतून अनेक पदार्थ लीच होतात यामध्ये उपयुक्त खनिजे कदाचित मिळतीलही परंतु भांडी करायला वापरलेल्या मातीत सर्रास सगळीकडे वापरले गेलेले शिसे, पारा, कॅडमियम, कोबाल्ट, टिटॅनियम युक्त रंग, कीटकनाशके हि सुद्धा या मातीच्या भांड्यात उतरतात आणि आपण त्यात लिंबू चिंच कोकम सारखे आम्लयुक्त पदार्थ वापरल्यास त्यातून हि द्रव्ये आपल्या पोटात जातात. यामुळे स्टाईल मारणे सोडले तर मातीची भांडी वापरण्याचे असे कोणतेही कारण दिसत नाही. अल्युमिनियम तांबे पितळ किंवा चांदी हे उष्णतेचा उत्तम वाहक असल्यामुळे गॅस मोठा केला तरी उष्णता सर्वत्र ताबडतोब पसरते. यामुळे पदार्थ मध्यभागी जळत नाही आणि कडेला कच्चा राहत नाही. त्या मानाने स्टेनलेस स्टील किंवा बिडाचे तवे हे उष्णतेचे मंद वाहक आहेत आणि त्यात पदार्थ मध्यभागी जळू शकतो आणि कडेला कच्चा राहतो. उडप्यांकडे असलेले तवे यात गॅसची ज्योत या टोकापासून त्या टोकापर्यंत सर्वदूर पसरेल असा बर्नर असतो.( मुद्दाम पहा) हाच प्रयत्न आपण घरी मोठा बिडाचा ताव आणून केला तर डोसा मध्यभागी जळू शकतो आणि कडेला कच्चा राहतो. यासाठी कॉपर बॉटमची स्टेनलेस स्टीलची भांडी हि जास्त प्रमाणात पदार्थ करण्यासाठी सर्वोत्तम आहेत. कमी प्रमाणात अन्न शिजवण्यासाठी नुसती स्टेनलेस स्टीलची भांडी पुरेशी आहेत. याला एक साधी युक्ती म्हणजे गॅसच्या ज्योतीच्या दुप्पट किंवा जास्त आकाराचे भांडे घायचे असेल तर कॉपर बॉटमचे घ्या (उदा दूध आटवायचे असेल) आणि ज्योतीच्या दीडपट असेल तर साधे स्टेनलेस स्टीलचे भांडे वापरू शकता. यात सुद्धा सिलिंडरचा गॅस( एल पी जी) असेल तर त्याची कॅलरीफिक व्हॅल्यू जास्त असल्याने पदार्थ पटकन जळतो याउलट महानगरच गॅस (पी एन जि) असेल तर त्याची कॅलरीफिक व्हॅल्यू कमी असते. LPG boasts a much higher calorific value than PNG and thus burns hotter. While burning a cubic foot of LPG generates around 2,500 BTU of energy, the same amount of natural gas produces only 1000 BTU. चुलीवरचे जेवण याची फॅशन किंवा फॅड सोडले तर रोजच्या वापरात चूल वापरणे हे अव्यवहार्य चे नव्हे तर त्यावर अन्न शिजवणाऱ्याच्या प्रकृतीस अपायकारक आहे. About 25% of the 4.3 million global premature household air pollution (HAP) deaths occur in India every year, according to World Health Organisation estimates. The main contributor to household pollution is the smoke released by cook stoves – Nearly 39% of early neonatal stillbirths were attributed to cooking fumes, according to a study by the National Center for Biotechnology Information that examined the relationship between biomass fuel-use and stillbirths in India. https://sites.ndtv.com/breathe-clean/smoke-from-chulahs-biggest-killer-in-rural-india

अनेक चुकीच्या गोष्टी सांगितल्या आहेत या व्हिडीओ मध्ये!