भारताच्या तुलनेत

हा मनमोहन सिंग यांच्या काळापासूनच आहे. तसेच थेट लाभार्थ बँकेत जमा होण्याची सुविधा यांचेदेखील श्रेय मनमोहन सरकारला आहे. माझ्या मनमोहन सिंग यांच्याबद्दलच्या वैयक्तिक आदरापेक्षा ज्याचे श्रेय त्याला मिळावे या आग्रहाखातर हा प्रतिसाद.

मी IIT मुंबईत होते तेंव्हा कुणालाही पत्ता द्यायचा म्हणजे दिव्य होते. अगदी फ्लिपकार्ट सुद्दा "लँडमार्क" सांगा म्हणायचे. वोडाफोन ने "लँडमार्क" नाही म्हणून दोन वेळा माझे पोस्टपेड कनेक्शन कापले. मग कुणीतरी लँडमार्क मध्ये JVLR असे लिहा असे सांगितले. (IIT बाहेरच्या रोड चे नाव आदी शंकराचार्य मार्ग आहे पण बहुतेक लोकांना ह्याची माहिती अजिबात नाही), JVLR ह्या चा अर्थ मला आजतागायत ठाऊक नाही.

12. ईशनिंदा अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याखाली यावे.

100% agreement

भारतातील प्रदुषणाबद्दल अजुन कोणी लिहीले नाही. -उत्तर भारतातील बहुतेक भुभागावर आणि इतर भारतातील मोठ्या शहरामध्ये वायुप्रदुषण भयंकर आहे.

ऑस्टेलियात पंतप्रधानाला घरच्या हिरवळीवरुन बाजुला जायला सांगितले. असे कधी भारतात दिसु शकेल का? साधा नगरसेवक झाला की लोकांना इतका रुबाब वाटतो की बघायला नको. तसेही भारतातील मंत्री, अधिकारी जनतेचे सेवक कमी आणि मालक जास्तच वाटतात.

पण रोज जर प्रचंड गर्दी तुन १-२ तास प्रवास करण्यात श्रम जाणार असतील तर काय राहील "चांगल"? मला ह्या प्रवासाचा भारतात इतका बाउ का केला जातो तेच समजत नाही. मी अगदी कोरोना चे लॉकडाउन सुरू होइ पर्यंत रोज १ - १.२५ तास कार / बस किंवा कार / मेट्रो रैल असा प्रवास जवळपास १० -१२ वर्षे नियमीत केला आहे. तेही उन्हाळा हिवाळा पावसाळा ह्या तीन्ही ॠतु मधे. यात रोज जवळ्पास अर्धा मैल पायी पण चालावे लागे. भारतात लोकांना डोर टु डोर सर्वीस लागते. माझ्या ऑफीस मधे माझ्या पेक्षा जास्त प्रवास करुन अगदी सायकल वरुन येणारे पण अनेक लोक होते. मी कधीही कुणालाही ह्या प्रवासाचा त्रास होतो. मी थकुन जातो वगेरे वगेरे बोलताना पाहिले नाही. तसेही भारतात मी होतो तेव्हा ऑफीस म्हणजे १० - ५ (वर मधे १ तास लंच ब्रेक) असला प्रकार होता. इथे ऑफीस ८ - ५ असते. तरीही कुणी फार काम करतो मला त्रास होतो अशा तक्रारी करत नाही. भारतीय पण नाही. मग ह्या तक्रारी भारतातच का केल्या जातात?

नायजेरियन, अफगाणी, बांगडे, पाकडे वास्तव्य संपल्यानंतरही परत जात नाहीत व भारत सरकार काहीही करत नाही. अनेक नायजेरियन, अफगाणी अंमली पदार्थ विकतात. वास्तव्य किंवा अंमली पदार्थ व्यापारावरून त्यांना पोलिस पकडायला गेले की ते झुंडीने हल्ला करून पोलिसांना पळवून लावतात. २०१० च्या दशकात अदनान सामीने बराच आयकर भरला नव्हता व वास्तव्य परवाना संपल्यानंतरही आरामात मुंबईत रहात होता. इतर देशात अश्या व्यक्तीला तुरुंगात टाकून नंतर हाकलून दिले असते व नंतर भारताबाहेर हाकलून परत कधीही भारतात येण्यासाठी आयुष्यभराची बंदी घातली असती. परंतु भारत सरकारने कोणतीही कायदेशीर कारवाई न करता तश्या परिस्थितीतही त्याच्या वास्तव्य परवान्याची मुदत वाढवून दिली व नंतर या गुन्हेगाराला काहीही शिक्षा न करता चक्क नागरिकत्व देऊन टाकले. Nigerian mob attack cops बनाना रिपब्लिक ही संज्ञा भारतावरूनच निर्माण झाली असावी.

अध्यात्मिक प्रवृत्तीचे अनेक लोक विविध देशांतून भारतांत स्थायिक झाले आहेत पण हा आकडा अतिशय नगण्य आहे. गोव्यांत रशिया, इंग्लंड, जर्मनी, पोर्तुगाल आणि रोमानिआ मधील काही लोक आहेत.

धन्यवाद. पण नोकरी/व्यवसायाच्यानिमित्ताने परदेशी नागरिक भारतात किती प्रमाणात वास्तव्यास असतील ? जसे अमेरिकेतील गुगल, मायक्रोसॉफ्ट , नासा ई मोठ्या आस्थापनांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भारतीय वा इतर देशांतले परदेशी (अमेरिकन नसलेले) नागरिक नोकरीस आहेत त्याप्रमाणे भारतात अशी कुठली आस्थापने आहेत का जिथे परदेशी लोकांना नोकर्‍या दिलेल्या आहेत ? भारताची शिक्षणव्यवस्था फारशी चांगली नाही असा सूर अनेक प्रतिसादांत आहे पण मग याच शिक्षणव्यवस्थांमधून शिकलेले अनेक विद्द्यार्थी बाहेरील देशात मध्यम वा उच्च पदाच्या नोकर्‍या मिळवून यशस्वी होतात ते कसे ? यातील काही जणांनी पुढे पाश्चात्या देशात उच्चशिक्षण घेतले असेलही त्यांचा अपवाद पण इतरांचे काय ? म्हणजेच भारताची शिक्षण पद्धती फारशी आदर्श नसेलही पण ती भारतातील उद्दोगांची जवळपास पुर्ण गरज भागवून इतर देशांतील उद्द्योगव्यवस्थांना बर्‍यापैकी शिक्षित मनुष्यबळ पुरविण्याइतकी सक्षम आहे असे म्हणता येईल का ? तर पाश्चात्य देशातील शिक्षण संस्था आपल्याच देशातील उद्योगांची गरज भागेल इतक्या प्रमाणातही प्रशिक्षित मनुष्यबळ निर्माण करण्यास कमी पडत आहेत का ?

श्रीगुरुजी - विमा कंपन्यांनी कव्हर करण्याचा संबंध नागरिकत्वाशी नाही. व्हिसावर आले असतील आणि अशा स्त्रीचा किंवा तिच्या नवर्‍याच्या नोकरीतून विमा असेल (सहसा असतोच) तर त्यातून कव्हरेज मिळेल. एखादी स्त्री फिरायला म्हणून आली, विमा नाही आणि परतही गेली नाही तर तुम्ही म्हणता तसे स्वखर्चाने करावे लागेल. पण त्यातही "ड्यू" असलेल्या स्त्रीला कोणी इमरजन्सी सर्व्हिस नाकारेल असे वाटत नाही. एरव्ही रीतसर डिलीव्हरीकरता कोणत्या रूग्णालयात नाव नोंदवायला गेली तर तेथे हा खर्च कोण करणार हे नक्की विचारतील. त्याशिवाय बहुधा नोंद करू देणार नाही. इमर्जन्सी वगळता.

हे विमा करारावर अवलंबून आहे. बर्थ पर्यटन हि एक गोष्ट असून साधारण १५,००० मध्ये C सेक्शन करून दिले जाते.

> मुळे आता अशा प्रकारे अमेरिकेत किंवा अन्य काही पाश्चिमात्य देशात केवळ मूल तिथे जन्माला आले म्हणून त्याला/तिला त्या देशाचे नागरिकत्व मिळाले असे होण्याची शक्यता जवळ जवळ संपुष्टात आली आहे. किमान अमेरिकेच्या बाबतीत हे पूर्णतः खोटे आहे असे सांगू शकते. birth सिटिझनशिप हा अमेरिकेत घटनात्मक अधिकार आहे आणि सुप्रीम कोर्ट्स च्याखूप जुन्या निवाड्याप्रमाणे आई देशांत कशी आली ह्यावर अवलंबून नाही. माझ्या माहिती प्रमाणे कुठल्याही विजा किंवा विमान तिकीटा साठी आपण गरोदर आहोत किंवा नाहीत हे सांगण्याची गरज नाही. विमान कंपन्या बहुतेक करून ८+ महिन्याच्या गरोदर स्त्रियांना विमानांत प्रवेश देत नाहीत पण ते सुद्धा स्टाफ वर अवलंबून आहे. कॅनडा मध्ये तर भारतीय विद्यार्थी मुलींना गरोदर असल्यास भत्ता सुद्धा मिळतो त्यामुळे अनेक पंजाबी मुली गरोदर होतंच कॅनडात विद्यार्थी म्हणून जातात.

एक म्हणजे तिकडे व्यवस्थित पैसा मिळतो हे महत्वाचे आणि अनेक लोकावर जबाबदारी नसते , आई वडील पासून वेगळे झालेले असतात ,लग्न करायचे नसते किंवा खूप खूप उशिरा करतात - घटस्फोट ही काही फार मोठी गोष्ट नाही तुम्हाला पार्टनर तुलनेने सहज मिळतो , तो समलिंगी असेल , त्या बरोबर लग्न केले नसेल तरी बाकीच्या समाजात काही प्रतिक्रिया येत नाही अनेक अमेरिकन / विदेशी लोकांचा बचत ( saving ) , कर्ज , assets building / holding या बद्दल फार वेगळा विचार असतो बेसुमार कर्ज मिळते आणि घेण्याकडे प्रवृत्ती असते बरे मागील economic crisis वेळी एक चमत्कारिक गोष्ट कळली - जरी लायकी नसेल तरी कर्ज दिले जाते - अगदी घराचे पण ! ( भारतात घर / गाडी घेणाऱ्या ना माहीत असेल की क्रेडिट लायकी ( worthiness) साठी किती scrutiny केली जाते ) हे जर अशक्य वाटले तर मी Ninja loans बद्दल लिंक टाकतोय ती पाहा ( A NINJA Loan (No Income, No Job, and No Assets Loan) आणि त्या crisis वेळी / बहुदा आता पण अनेक लोकांनी घरे / गाड्या surrender केली / जप्त केली गेली - लोक मजेत अजून थोडी खालची लाईफस्टाईल जगत राहिले भारतात हप्ते न भरल्या मुळे घर जप्त होत असेल तर ते फार वाईट मानले जाते , लोक आटा पिटा करतात , काहींना depression / attack आले आहे. https://corporatefinanceinstitute.com/resources/knowledge/credit/ninja-loan/

माझ्या मित्राचेही असेच आहे. अनेक वर्षे जर्मनीला राहून तो परत आला. तथापि, मुलांच्या शिक्षणासाठी तो पुन्हा जर्मनी गाठायचा विचार करतोय. हा वेगळाच प्रकार आहे. त्याचे प्रमुख कारण अर्थातच कुटुंब हे होते. जर्मनीत किंवा युरोपियन देशांत गेलेल्या पहिल्या पिढीचा सर्वात मोठा पुल हा पालकांचाच असतो.. कारण शक्यतो ही पिढी मध्यमवर्गीय सधन लहान कुटुंबांतून आलेली असते आणि आई-वडिलांशी खूप गुंतलेली असते. परदेशात गेलेल्या पिढीला त्यामुळे एकटेपणा खायला उठतो. त्यांच्या पुढच्या पिढीला कुटुंबात रमवण्याचा ते आटोकाट प्रयत्न करतात. काही मंडळी पुन्हा मायदेशी परततात. आता या परतीच्या वेळेस मात्र पूर्वीचे मध्यमवर्गीय उच्चमध्यमवर्गीय झालेले असते. काही पैसा गाठीशी असतो.. इतर भारतीय समाजापासून त्यांची मुले मात्र पूर्णपणे तुटलेली असतात. श्रीमंत शाळांमध्ये शिकतात. ती मातृभाषा क्रियापदापुरती वापरतात. त्यांच्या शाळांमध्ये इयत्ता पहिलीपासून आय आय एम चे क्लासेस घेतले जातात.. ते इयत्ता बालवाडीलाच फ्रेंच, जर्मन नाहीतर जपानी शिकू लागतात कारण त्या मुलांची मुख्य भाषा भारतीय इंग्रजी झालेली असते. मिंग्लीशसारखी क्रियोल भाषा ते घरी वापरतात आणि ती जगण्यासाठी अगदीच निरुपयोगी आहे हे त्यांना न सांगताच उमजेले असते. हे लोक गेटेड कम्युनिटिज मध्ये राहतात. त्यांच्याकडे ल्यूसी, जॉन किंवा तत्सम नावांची अर्धवट परदेशी कुत्री असतात. त्यांचे म्हातारे आई आजोबा सुद्धा जमेल त्या इंग्रजीत त्यांच्याशी संवाद साधतात. गणपतीला वगैरे उकडीचे मोदक खाऊन, कधीतरी कृषिपर्यटन करून संस्कृती जपतात. बरं त्यांचे वर्तन वैज्ञानिक असते का तर तेही नाही. त्याची सुरवात तर ते अगदी सुवर्णप्राशन वगैरे असल्या गोष्टींपासूनच होते. तुम्ही दिलेले दुसरे कारण अगदी इथेच आकाराला येते. पहिली पिढी एसबीआय बँकेतून क्लार्क म्हणून निवृत्त झाली. दुसरी पिढी समजा डॉएच्च बँकेत आयटी मध्ये प्रोजेक्ट मॅनेजर आहे. तर या दुसर्‍या पिढीला आपल्या मुलांनी किमान दोन स्टार्टप काढाव्यात असे वाटू लागते. काही लोकांच्या यशाच्या आणि कौटुंबिक आनंदाच्या व्याख्या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी असतात. त्यांना बेस्ट ऑफ बोथ हवे वाटू लागते. जर्मनीसारखे देश शिक्षणामध्ये रॅट रेसला प्राधान्य देत नाहीत. सगळ्या राहणार्‍या व्यक्तींना हेल्थ इन्शुरन्स हा अनिवार्य असतो. जवळ्पास ८५ टक्के हेल्थ इन्शुरन्स हा पब्लिक कंपन्यांचा असतो ज्या ना नफा ना तोटा तत्त्वावर चालवलेल्या असतात. आर्थिक उत्त्पन्न जितके जास्त तितका प्रिमियम जास्त. कमी उत्पन्न असेल तर प्रिमियमही कमी असतो आणि उपचार मात्र त्याच दर्जाचे मिळणार ही हमी असते. हा थोडक्यात समाजवादी प्रकार आहे. सर्वच लोक ठराविक रक्कम भरून सर्व लोकांना त्याच दर्जाची आरोग्यव्यवस्था मिळेल अशी तजवीज करतात. जर्मनीतल्या प्रत्येक मुलाला वयाच्या अठरा वर्षांपर्यंत/काहींना पंचवीस वर्षांपर्यंत एक रक्कम मिळते. प्राथमिक शिक्षण, माध्यमिक शिक्षण आणि उच्चशिक्षण पूर्णपणे फुकट आहे. वरखर्च उचलावा लागतो पण त्या वरखर्चातली अर्धी रक्कम तर सरकारच देते. खाण्यापिण्यात कन्सेशन असते. विद्यार्थ्यांना संपूर्ण राज्यभर सार्वजनिक वाहतूक फु़कट वापरता येते. त्यामुळे सगळीकडे सारख्याच दर्जाचे शिक्षण मिळते. शिक्षणाचा दर्जा समान राखण्यात या समाजवादी बाबी कारणीभूत आहेत. संधींची त्यातल्या त्यात समानता, रोजगाराला असलेले सरकारी कवच, व्यवस्थेमध्ये रुजलेला प्रामाणिकपणा आणि शिस्त या सगळ्या बाबींमुळे व्यक्ती ही आनंदी राहण्यासाठी धडपड करते, दोन वेळच्या अन्नाची चिंता तितकीशी करत नाही. जिथे सुबत्तेने या बाबी सोडवेल्या आहेत. आपल्या ध्यानीमनीही नसणारे विषय त्यांच्या ऐरणीवर असतात. स्पर्धा असते पण बर्‍याचदा ती स्वतःशी असते. म्हणजे बॉडी बिल्डिंग करणे, सर्फिंग, वेकबोर्डिंग, पॅराग्लाईडींगसारखे धाडसी खेळ खेळून त्यांच्यात प्रावीण्य मिळवणे, इत्यादी इत्यादी..कुठल्याही अडचणीला जवळचे पोलिस स्टेशन गाठायला त्यांची भारतीयांसारखी प्रचंड फाटत नाही. काही जर्मन म्हातार्‍या पोलिसांना दरडावताना मी पाहिल्या आहेत. कधीकधी प्रत्येक गोष्ट झगडून आणि नाका तोंडावर आपटून मिळवलेल्या पहिल्या दुसर्‍या पिढीला हे कळले तरी पचनी पडत नाही असे वाटते. खूप भारतीय परदेशस्थ त्यांच्या मुलांना अतिशय स्पर्धात्मक करायचा (नाहक) प्रयत्न करतात असे माझे निरिक्षण आहे. कदाचित काही दशकांची सामाजिक सुरक्षितता जशी परदेशस्थांना आंदण म्हणून मिळाली आहे तशी भारतीयांना मिळाली नाही आणि दुसर्‍या पिढीने प्रचंड स्पर्धात्मक राहून, भारतात बोर्डाबिर्डात येऊन झगडून मिळव्ली आहे ती सामुहिक असुरक्षिता सतत कुठेतरी पार्श्वभागाला असावी असे वाटते.