पावश्या लवकर आलाय का......!!!!

----
हिंदू नूतन वर्षाच्या मिपाकरांना हार्दिक शुभेछा .
------
चैत्र महिना सुरू होण्यापूर्वीच वैशाख वणवा जाणवू लागलाय.यावर्षी जरा लवकर उन्हाळा आलाय का? संक्रांती नंतर दुपार तापू लागली. होळी येण्या आगोदरच माठ, डेरे, पंखे सुरू झालेत.वातानुकूलित यंत्रांची खरेदी तपासणी, दुरूस्ती सुरू झाली आहे.कागदी लिंबू, काकड्या यांचे भाव कडाडले आहेत.टरबूज, खरबूज बाजारात मोठ्या प्रमाणात दिसत आहेत.मार्तंडाने आता पासूनच आग पाखडायला सुरूवात केली आहे. पर्यावरणातील बदल निसर्गातही स्पष्ट दिसू लागलेत.महादेववाडी, ढगाईमाता टेकडीवरील अरक्षित वन विभागाची वनराई पूर्णपणे सुकून गेली आहे.झाडांचे खराटे झालेत.आकाशा कडे हात उंचावून पाऊस कधी येणार विचारात आहेत. टेकडीवरील तळ्यातले पाणी केव्हाच संपुष्टात आले आहे.उरल्या सुरल्या चिखल पाण्यामधे टिबुकली,पाणकोबंडी,खंड्या, हिरवी तुतारी (सॅण्डपाईपर) व बगळा (पाॅण्ड हेराॅन) कधीमधी दिसत आहे.किटक भक्षी कोतवाल, वेडा राघू, छोटा शिक्रा या सारख्या पक्षांनी केव्हाच हा भाग सोडून पलायन केले आहे.कधी ॲशी प्रिनिया,जंगल प्रिनिया तळ्याच्या काठावर असलेल्या झाडांवर गाणे गाताना दिसायच्या पण हल्ली कुठे गेल्यात माहित नाही.गवतातले पक्षी,लार्क्स,पिपीटस् कुठे कुठे दिसत आहेत.मागील दोन वर्षांपासून मी सातत्याने या वनराईत आठवड्यातून तीन चार दिवस तरी किमान दोन तास तरी इथे रमतो.भरपूर पक्षी दिसतात. या वर्षी मात्र चित्र जरा वेगळे दिसत आहे.

या वर्षी आमच्या सोसायटीतील विदेशी झाडे सुद्धा कमीच बहरली. तांबूस पांढर्‍या रंगाची फुले देणारा जपानी चेरी ब्लाॅसम पिवळ्या फुलांचा रक्तरोहिडा (टोकोमा), जांभळ्या फुलांचा गुलदस्ता डोक्यावर मिरवणारा जाकरांडा इत्यादी झाडे थोडीफार बहरली आहेत पण आगदी जिवावर आल्या सारखी. काटेसावरीला सुद्धा कमीच शेंगा आल्यात. यावर्षी आकाशात उडणाऱ्या म्हातार्‍यांची संख्या कमीच असणार आहे.आकाश शेवग्याची पण तीच अवस्था. सोसायटीतील हिरवळ कमी झालीय तरी काही हिरव्या गर्द पानांनी भरलेली वड,पिंपळ, कडुलिंब, सातपर्णी,साग सदाहरीत झाडे आणी पाणी उपलब्ध असलायाने शिंपी,नाचण(White breasted Fantail),दयाळ (Oriental Magpie Robin) सातभाई,सुर्यपक्षी,लाल बुड्या व लाल गाल्या बुलबुल, चश्मेवाला, राखी वटवट्या,भारद्वाज प्रामुख्याने दिसत आहेत.सकाळी सकाळी या पक्षांचा रोमान्स बघतच रहावासा वाटतो. साळुंक्या,कोकीळ कावळे,कबुतर,घारी पोपट आहेत पण माळ मुनिया,चिमण्या,बया मात्र दिसत नाहीत. एक हळद्या रोज संध्याकाळी इमारतीच्या मागील उंच नारळ,पिंपळ,अशोकाच्या झाडांवर बसलेला दिसतो. ठक ठक आवाज करणारा तांबट पण सकाळी सकाळी हजेरी लावतो. राखाडी धनेशची जोडी निलगीरीच्या उंच फांदीवर शेपूट हलवत बसलेली दिसते.मधेच उडुन दुसर्‍या टोकाला असलेल्या पिंपळाच्या झाडाकडे जातो लगेचंच दुसरा त्याचा पाठलाग करतो.क्वचित एकटे दिसतात.हे सर्व पक्षीधन खरेतर टेकडीवर दिसायचे पण सध्याच्या उन्हाळ्या सदृश्य वातावरणा मुळे सोसायटीत दिसत आहेत.

चातक (Jacobin Pied Cuckoo) पक्षी भारतात मान्सूनच्या प्रारंभाची घोषणा करतो . कृषी अर्थव्यवस्था असल्याने पावसाळा हा देशातील सर्वात शुभ ऋतूंपैकी एक मानला जातो. मागच्या वर्षिच्या माझ्या पक्षी निरिक्षण नोंदीनुसार १८ मे २०२४ रोजी सकाळी साडे सात वाजता याला महादेववाडीच्या अरक्षित जंगलात बघीतला होता.

------
पावश्या (Common Hawk Cuckoo) इंद्र देवाचा संदेश वाहक त्याच सुमारास,म्हणजे एप्रिल च्या शेवटच्या आठवड्यात "पेरते व्हा, पेरते व्हा"' अशी शेतकऱ्यांना साद घालत गर्द पानांच्या आड लपून बसून त्याने आपले अस्तित्व दाखवले होते. जवळच कुठून तरी आवाज यायचा पण दिसायचा नाही. गेले दोन वर्ष त्याला कॅमेऱ्यात टिपण्याचा माझे सर्व प्रयत्न फुकट गेले.

पारंपारिक पावसाचा अंदाज देणारी खुण म्हणजे टिटवीची अंडी. गेल्या वर्षी टिटव्यांनी चार चार अंडी दिली होती.पाच सहा वेगवेगळ्या ठिकाणी हा प्रकार निरीक्षणात आला होता. टिटवी कधीच खाली बसत नाही फक्त प्रजनन काळातच अंडी उबवण्यासाठी खाली बसते. खालील चित्रात दिसतंय बघा.आपल्या अंड्यांचे रक्षण करताना टिटवी एखाद्या खंद्या सैनिका प्रमाणे जागरूक पहारा देताना दिसत आहे.

--------

या वर्षी मात्र चित्र पालटले आहे. एप्रिल मे मधे आपली हजेरी नोंदवणारा पावश्या या वर्षी आमच्या सोसायटीत रहायला आलाय. फेब्रुवारी महिन्याच्या शेवटीशेवटी पासून सूर्योदयापासून ते सुर्यास्ता पर्यंत "पेरते व्हा, पेरते व्हा", सोसायटीत (मार्गोसा हाईटस) ऐकू येत आहे.

-----
या वेळेस मात्र त्याच्या मनमोहक हालचाली,फुलवलेला पिसारा व "पेरते व्हा", गाणे सहज कॅमेर्‍यात टिपता आले.पर्यावरणातील बदलामुळे पावश्या लवकर आलाय का? या वर्षी कडक उन्हाळा तर आताच भेडसावत आहे. उष्माघाताचे बळी या बातमीने वर्तमानपत्रात पहिल्या पानावर जागा घेतली आहे. मग पावसाळाही लवकर येणार का? आला तर मुसळधार की दुष्काळ ? असे अनेक प्रश्न माझ्या सारख्या निसर्गप्रेमीच्या मनात थैमान घालत आहेत.मी काही तज्ञ नाही फक्त हे सर्व निरीक्षणात आले ते आपल्यापर्यंत पोहचवणे हा उद्देश.

या लेखा द्वारे ज्या पक्षीमित्रांनी लहान मुला प्रमाणे पक्षीदर्शन कसे करावे याचे धडे शिकवले त्या तीन मित्रांचे व "पुणे बर्ड ॲटलस ", या स्वैच्छिक समुहातील सदस्य ज्यांनी पक्षी निरिक्षणाची प्रेरणा व मार्गदर्शन केले त्यांचे मनापासून आभार मानतो.

पावश्या लवकर आलाय का......!!!!

Put some water and put some grain,
Keep them out of your window panes,

Sparrow, Fantail surely make a trips,
To visit us, with their cheerful chirps.

The Robin's song, a melodic treat,
Echoes through, our morning's sweet,

The Finch's chirp, a lively delight,
As they flit, in the sun's warm light.

Offer them crumbs, and seeds so fine,
A token of friendship, that's truly divine,

The birds respond, with trust so true,
A bond between us, forever anew.

Birds may ask why you so kind to us
Repainting for that we created ruckus

Your presence reminds us, of life's simple bliss,
A treasure shared, between humen and birds in kiss.

We want to restore ours lost golden days
Conversation of nature is the only way