कामामुळे ताण तणाव

अरे वा! मस्त! उपयुक्त माहिती मिळेल.

आपले प्रश्न विचारावेत ते स्ट्रेस ची लक्षणे . आजार. अपाय उपाय आहार उपचार आपले व्यवहार, बदलणाचे मूड्स , रागीट पणा . चिंता ( अँक्झायटी) टेन्शन , डिप्रेशन, वजन वाड/ कमी या आणि तत्सम प्रकारातले काहिही असू शकते. ( व्यनी देखील करू शकता )

कामाची मजा न येणं हे आहे. लोक्स काम आनंदाचं करण्याऐवजी स्ट्रेस कसा मॅनेज करता येईल ते बघतात, पण त्या मार्गानं विषेश काही साधत नाही. तो वेस्टर्नसनी डिवेलप केलेला बिहेविअरल थेरपी अप्रोच आहे. काम म्ह्टलं की ताण येणारच या चुकीच्या गृहितावर तो आधारित आहे. त्या अनुषंगानं मग डायबेटीस, बिपी, कार्डिअ‍ॅक इश्यूज, हार्मोनल इंबॅलन्स....हे सगळं लाईफ स्टाईलचा अनिवार्य भाग असं सांगितलं जातं. लोकही नित्यनेमानं औषध सुरु करतात आणि न चुकता घेतात ! याप्रमाणे मूळ प्रश्ण कायम राहतो.

1) माझं स्ट्रेस येण्याचं एक कारण आहे concentration न होने. बरीचशी कामे पाईप लाईन मध्ये असतात मात्र एक काम करत असताना पुढच्या कामाचा विचार डोक्यात घोळत असतो. त्यामुळे हातात असेलेले काम व्यवस्थित आणि वेळेवर पूर्ण होत नाही. 2) आजच काम उद्यावर ढकलण्याची सवय. बरीचशी कामे आज नको उद्या बघू.. नंतर बघू असं करण्याची सवय लागलीये त्यामुळे मग ते काम अगदी शेवटच्या क्षणी झाल्यामुळे बऱ्याचदा चुका होतात आणि मग चिडचिड होते. उदा. द्यायचे झाले तर समजा आत्ता मी एक काम करत आहे.. तर माझ्या डोक्यात खालील भुंगे फिरत असतात. "अरे हे काम पटकन करायला हवं.. अजुन खूप बरीच कामे शिल्लक आहेत.. त्या xxx कामाचं काय करायचं.. ती xyz टास्क अजुन बाकी आहे. अर्रर्रर्र.. मी इतका वेळ ईमेल चेक केलेच नाहीत. एकदा ते बघितले पाहिजेत. हे काम नंतर करायचं का..?? तसेही हे एवढे इम्पॉर्टन्ट नाहीये. यांच्याऐवजी ते xyz वाले बघू.. जाऊदे यार.. बकवास आहे. कंटाळा आलाय.. आता उद्याच बघू.. "

बप्पौ मला समजल्या त्यानुसार तुमच्या समस्या खालील प्रमाणे आहेत. १) कामात कोंसेन्ट्रेशन न होणे २) काम पुढे ढकलावेसे वाटणे. ही दोन्ही लक्षणे आहेत स्ट्रेस असल्याची. अर्थात यावर नक्कीच मार्ग आहेत.

विजुभाऊ नवीन उपक्रमास हार्दीक शुभेच्छा!

विजुभौ, नव्या उपक्रमास शुभेच्छा......! -दिलीप बिरुटे

विजुभौ मला आजकाल " छोट्या लोकशाही" चे दडपण येत... आता हे काय काढलं म्हणाल तर ते असं - मी गेली काही वर्षे २-३ गृहसंकुलाच्या कमिटी वर काम केले... त्यात लोकांबरोबर काम करण्याचा दडपण यायला लागलं... नको वाटू लागल ... पण करणार काय पैसे आपले गुंतवलेले असल्यामुळे दुर्लक्ष हि करता येत नाही... कारण / परिस्थिती अशी ( हे भारताबाहेरच्या आहे त्यामुळे काही गोष्टी वेगळ्या असतील पण मनुष्य स्वभाव हा साधारण सगळी कडे सारखा असावा बहुतेक ) - मला प्रोजेक्ट मॅनेज करणे , खास करून इंजिनीरिंग पद्धतीचं असेल तर आवडत आणि त्यातील अनुभव हि आहे तिन्ही ठिकाणी काही ना काही तरी सिविल आणि मेकॅनिकल पद्धतीचे काम कमिटी ला अखत्यारीत करून घेणे जरुरीचे होते . आणि म्हणून मला जास्त रस होता ..आणि ते करिताना कमिटी आणि इतर मालक यांना लोकशाही पद्धतीने वागवावे लागते आणि ते मी अगदी प्रामाणिक पणे करतो...कोणताही वयक्तिक स्वार्थ ना ठेवता , येथील नियम हि कडक आहेत आणि स्पष्ट आहेत पण कधी कधी गुंतागुंतीचे पण असतात थोडे - कमिटी हि म्हणजे काही नोकरी नसते त्यामुळे प्रत्येक जण राजा असल्यासारखं वागतो.. - कित्येकांना कार्यपद्धती माहिती नसते / अर्थकारण माहिती नसते - तांत्रिक बाबी माहित नसताना वाटेल ते सुचवतात ( अलुमिनिम कि स्टेनलेस स्टील याचे जिन्याला आवरण लावावे यात फायदे तोटे समजावून ना घेता काय वाटेल ती तुलना करतात ) - सभेमध्ये मुद्दे सोडून भलतेच बोलण्यात वेळ जातो - किंवा याउलट म्हणजे एखाद्या मुद्य्यांच्या मागे सविस्तर माहिती असेल तर ती खोलात जाऊन चर्चा ना करताच मत नोंदवली जातात - दूरवरचा विचार करीत नाहीत ( दरवेळी सर्वात स्वस्त तो पर्याय निवडणे हे नेहमीच उचित असते असे नाही ) - माझी अरे ला कारे विचारण्याची पद्धत ( यामुळे जरी काही लोकांना मी आवडत असलो , माझी कार्यपद्धती आवडत असली तरी कहि लोकांनी कायमचा पूर्वग्रह करून घेतला आणि मग फक्त विरोधाला विरोध ) - काही कमिट्या फक्त एका माणसामुळे चालत असतात कारण अनके वर्षे त्यात बाकी मालकांनी लक्ष घातलेले नसते अचानक माझ्यासारखा प्रश्न विचारणारा गेला कि इतर "भक्त लोकांना ते नकोसे वाटते ! हे सगळं बघून या "छोटी लोकशाही कमिटी" चा कंटाळा आला आणि दडपण हि . छोटी म्हण्यायचा अर्थ असं कि मी विचार केला कि जर आपलं पैसे गुंतलं असेल तर आपल्याला विचार करावं लागतो ..मग हे थांबणार कुठे? मग नगरपालिकेच्या ( स्थानिक कौंसिल) कमिटी ( मोठी लोकशाही ) वर पण जावे काय? .वैगरे शेवटी ३ हि कमिटीवर एकाच वर्षात असल्यामुळे फार दडपण येऊन लागलं आणि कुठेतरी थांबावे म्हणून - हळू हळू राजीनामे दिले - एक नियम ठेवला, जिथे राहत आहोत तेथील कमिटी वर जायचे इतर ठिकाणी दुर्लक्ष करायचे फक्त एक गुंतवणुकीचा हिशेब म्हणून बघायचे - असं विचार केला कि आपणच का एवढी तळमळ कार्याची.. इतर मालक लोकांचा सुधाच पैसा गुंतलेले आहे ना मग आपण जरी नाही गेलो कमिटी वर तरी काय बिघडणार आहे बाकीचे बघून घेतील यानंतर दडपण कमी झाले पण अधून मधून अस्वस्थ होतोच -

एक शंका विजुभौ '"स्ट्रेस" खास करून इंफॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात काम करणारांसाठी तो कायमचाच गळ्यात पडलेला असतो" याला कारण कदाचित हे असेल का ? कि भारतातील बहुतेक इंफॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात चालणारे काम हे सर्व्हिस म्हणून क्लायंट साठी केले जाते , मूळ क्लायंट कडे जे नोकर असेल ,इंफॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात काम करतात त्यांना एवढा स्ट्रेस असतो का? उत्पादन क्षेत्रातील उधाहरण द्यायचे तर एखादा माणूस डिझाईन कन्सल्टन्ट कडे काम करीत असेल आणि त्याचा ग्राहक समजा फोर्ड किंवा टाटा मोटार असेल आणि दुसरा माणूस जर फोर्ड किंवा टाटा मोटार चा नोकर असेल तर दोघांच्या '"स्ट्रेस" मध्ये फरक असेल , दोन्हीही लोक डिझायनम्हणूनच काम करीत आहेत . पण

१) शक्यतो दुसऱ्यावर अवलंबून न राहणे . उदा क्रिकेट मध्ये रन्स ना काढता चौकारच मारणे ज्यात फिल्डर पोचण्याआगोदर चेंडू सीमापार झालेला असेल. २) हे माझे स्वतः: चे वाक्य आहे . अमुक तत्ववेत्ता असे म्हणतो स्टाईलचे नाही - ते असे " देअर इज सोल्युशन फॉर एव्हरी प्रॉब्लेम इफ यू हव गटस तू किक ॲस ऑफ प्रॉब्लेम मेकर !" अशावेळी एकतर त्याला हाकला आयुष्यातून वा तुम्ही दूर व्हा -- मी असे बजाज आटोला माझ्या आयुष्यातून हाकलले मी फक्त ५० वर्षाचा असताना. व सुखी झालो . ३)आपल्याला आयुष्याकडून नक्की काय हवे याची निश्चित कल्पना तारुण्यातच तयार करून ठेवणे. ४) प्रत्येक माणसाचे मन ,क्षमता या वेगळ्या असतात सबब दुसर्यांची दु:खे हलकी करा पण अन्गावर घेऊन नका, व्यर्थ आहे असे करणे . उदा तुमचा मुलगा अभ्यास करीत नाही त्याचा ताण घेउ नका ,लेट हिम फेस द म्युझिक इन फ्युचर ! ५) आपले मित्र नातेवाईक यान्च्या जास्त जवळ जाउ नका मग अपेक्षा निर्माण होतात स्वतः चे छन्द ही त्यासाठी मस्त सोय आहे. गुण आपलेच दोष ही आपलेच ! ६) नवनवीन काहीतरी शिकायची खटपट ही पैसे मिळवून देणार नाही कदाचित पण अधिक कौशल्ये विकसित केली ,ज्ञान मिळविले तर अनेक वेळा आपले पैसे वाचू शकतात .त्यातून ताण नक्की कमी होतो.

"त्यांचे सोल्यूशन द्यायचा प्रयत्न करेन रोज. इथेच.">>>>>>>> चांगला उपक्रम. काही आयडींनी विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे वाचायला आवडेल. ताणाबाबत संक्षींच्या मतांशी सहमत पण बहुतांश लोक करिअर निवडत नाहीत तर करिअर त्यांना निवडते असे वाटते. त्याचे मूळ कारण म्हणजे सोसायटी प्रेशर. लोक काय म्हणतील आणि आवडीच्या कामातून पैसा कमी मिळाला तर काय या मूळ ताणावरच इतर ताणांची दुनिया उभी राहिली आहे. जेंव्हा या दोन गोष्टींचा विचार करणे बंद होईल तेंव्हा अर्धा अधिक ताण असाच निघून जाईल.

बाप्पू मला समजल्या त्यानुसार तुमच्या समस्या खालील प्रमाणे आहेत. १) कामात कोंसेन्ट्रेशन न होणे २) काम पुढे ढकलावेसे वाटणे. ही दोन्ही लक्षणे आहेत स्ट्रेस असल्याची. अर्थात यावर नक्कीच मार्ग आहेत. १) कामात काँसेंट्रेशन न होणे. कोणतेही काम जर आपल्याला त्या कामाचे महत्व वाटत आणि ते रंजक असेल तर ते प्रमुख च ठरते. एखाद्या कामाची प्राथमिकता ठरवणे हे मेंदू ते काम आपल्याला किती रंजक आहे किंवा आपल्यातील इतर भावना ( उदा जबाबदारी / दु:ख / राग / आनंद / भिती यांचे प्रमाण कसे आहे त्यावर ठरवते. उदा : परीक्षेच्या आदल्या दिवशी संध्याकाळी मैत्रीणीला भेटायला जाणारा जाणार्या एखाद्याने अभ्यास जर नीट केला असेल तर अशा वेळेस मनात भिती कमी असते आणि रंजकता ( एक्साईटमेम्ट ) अधीक वाटत असेल तर तो माणूस मैत्रीणीला भेटल्यावर त्याच्या मनात थरावीक काळासाठी परिक्षेचे विचार कमी असतील. त्याला इतर काही कामे आहेत हे ही आठवणार नाही. पण एकाच वेळॅस जर मेंदूत एक्साईटमेंट आणि भिती हे दोन्ही विचार सारख्याच प्रमाणात आले तर तो माणूस मैत्रीणीला भेटायला जाईल त्यावेळेस परिक्षेचा विचार करत राहील. आणि परिक्षेचा अभ्यास करताना मैत्रीणीला भेटायचा विचार करत राहील. त्याचे कुठेच काँसनट्रेशन होणार नाही. आणि मनावरचा ताण वाढत राहील. २) काम पुढे ढकलावेसे वाटणे . एखादे काम पुढे ढकलावेसे वाटणे याला बरीच कारणे असू शकतात. अ) त्या कामाचे श्रेय मिळणार नसते ब) ते काम इतर कोणीतरी आपल्ल्यावर लादलेले आहे क) ते काम आत्ता लगेच केले पाहिजे अशी गरज नसेल द) त्या कामासाठी आपल्याकडे आवश्यक रीसोर्सेस ( पैसे / मनुष्य बळ/ ज्ञान ) नसेल तर ई) त्या कामासाठी आपल्याला हवे तशी परफेक्ट ( सुयोग्य) परिस्थितीअजून आली नाही ( वेळ / पैसे / घटना वगैरे) असे वाटते फ) त्या कामासाठी आपणा ते काम करू शकू हा विश्वासच मनात नसणे.( काम खूप कठीन असणे) ग) ते काम खूपच सोप्पे आहे. कधीही करता येईल असे वाटावे इतके सोप्पे ह) त्या कामाची काहीच उपयुक्तता नसणे काम पुढे ढकलल्याने ते टळत नाही. मात्र रेंगाळलेले काम आपल्या इतर कामात अडचणीचेच ठरते. आणि इतर कामांच्या गडबडीत रेंगाळलेल्या कामामुळे अडचण आली की आपली चिडचिड होते. आपण स्वतःचाच रागराग करू लागतो. काम आपण नक्की कशामुळे टाळतो आहोत हे समजले तर त्याचे काय करायचे हे ठरवता येते.

"स्ट्रेस" खास करून इंफॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात काम करणारांसाठी तो कायमचाच गळ्यात पडलेला असतो"

एक कारण म्हणजे आय.टी मधली कामे डेडलाईन नुसार केली जातात आणि टाईम मार्जिन बरेच छोटे असते. दुसरे कारण हे असावे कि इथे मेंदु ह्या अवयवाचे काम प्रामुख्याने जास्त आहे त्यामुळे येणारा ताण हा अंतर्गत अवयवांवर ही येत असावा (जसे कि ह्रदय्,जठर इ.).

एकूण मिपाकरांनी स्ट्रेसवर मात केली आहे.

या प्रकरणात महोदय संक्षी साहेबांनी जे काही म्ह्टलेले सर्व पटले आहे. ज्या दिवशी कामातली रंजकता निघुन जाईल आणि कामे रेटण्याचे प्रकार चालु होईल त्या दिवशी आपण स्वतः च्या निवृतीचा विचार चालु करावा माणसाने. बरोबर ना संक्षी साहेब ?.

बाप्पु बरोबर स्वतःची कामात इतरांच्या बरोबर तुलना केली. पण बरेचदा परफेक्षनिस्ट होण्याच्या नादात आपला गोल हरवून बसतो. आपल्याला परफेक्षन जमत नाही याचाही ताण येतो. याचे मूळ फीअर ऑफ सोशल रिजेक्षन मधे आहे. कळपाचा भाग होणे या इतकी सुरक्षितता नाही हे खरे पण तो होत असताना आपण त्या कळपाचा भाग नसू तर हे अवघड बनते. कौवा चला हंस की चाल हंस तो नही बन पाया कौवा भी , कौवा नही रहा अशी अवस्था होते. प्रत्येकाला प्रत्येक गोष्ट यायलाच हवी अस नाही. नाहीतर तेंडूलकर ऑलिंपीक मधे १०० मीटर स्पर्धा धावला असता.

मित्रानो वेलनेस लाईफ कोच म्हणून एक नवीन मिशन हातात घेतोय... ... स्ट्रेस कमी करण्याचे . खास करून माहिती तंत्र क्षेत्रातील मित्रांचे .आयुष्य सुखकर करण्याचे.

मोहिमेबद्धल अभिनंदन - विजुभाऊंचे आणि संबंधित मिपाकरांचेही !

तुम्हाला. तुमच्या मित्रांना वर्क स्ट्रेस संदर्भात काही शंका / प्रश्न असतील तर विचारा.

नक्कीच !

त्यांचे सोल्यूशन द्यायचा प्रयत्न करेन रोज. इथेच.

आगाऊ धन्यवाद! BTW, आळशीपणावर उपाय सांगा राव. अर्थात हे खूपच त्रोटक problem statement आहे हे मान्य.

उपक्रम छान आहे पण कामाच्या ठिकाणी असणार तणाव (स्ट्रेस) हा फक्त स्वतःच्या कामाशी च संबंधित असतो असे नाही. आणि इथे एकध्या व्यक्ती नी त्याला कशाचा स्ट्रेस वाटतो हे सांगितले तर त्याचे उत्तर एका वाक्यात नसेल किंवा एका paragraph मध्ये नसेल. मुळात ह्याचा संबंध च मनाशी आहे . अनेक संपुदेशन ची आवर्तन झाल्या शिवाय मनावरील तान कमी होवू शकत नाही. जास्त वेळ माणूस तणावात राहिला तर तो नैराश्य मध्ये तरी जातो किंवा हिंस्त्र तरी होतो,किंवा व्यसनी सुद्धा होतो. आपल्या पेक्षा कमी दर्जा च्या व्यक्तीची आपला बॉस म्हणून नेमणूक होणे आणि लायकी काय तर फक्त हुजरेगरी, लावलाव्या. नोकरी ची शास्वती नसणे. आपल्या लायकी पेक्षा कमी मोबदला मिळणे. आपल्या दिलेले टार्गेट वेळेत पूर्ण न होणे. कामात च आयुष्य जात आहे स्वतः कडे लक्ष द्यायला वेळ मिळत नाही असे वाटणे किती कारण आहेत त्या मुळे मनात तणाव निर्माण होतो.

उपक्रम छान आहे पण कामाच्या ठिकाणी असणार तणाव (स्ट्रेस) हा फक्त स्वतःच्या कामाशी च संबंधित असतो असे नाही. आणि इथे एकध्या व्यक्ती नी त्याला कशाचा स्ट्रेस वाटतो हे सांगितले तर त्याचे उत्तर एका वाक्यात नसेल किंवा एका paragraph मध्ये नसेल. मुळात ह्याचा संबंध च मनाशी आहे . अनेक संपुदेशन ची आवर्तन झाल्या शिवाय मनावरील तान कमी होवू शकत नाही. जास्त वेळ माणूस तणावात राहिला तर तो नैराश्य मध्ये तरी जातो किंवा हिंस्त्र तरी होतो,किंवा व्यसनी सुद्धा होतो. आपल्या पेक्षा कमी दर्जा च्या व्यक्तीची आपला बॉस म्हणून नेमणूक होणे आणि लायकी काय तर फक्त हुजरेगरी, लावलाव्या. नोकरी ची शास्वती नसणे. आपल्या लायकी पेक्षा कमी मोबदला मिळणे. आपल्या दिलेले टार्गेट वेळेत पूर्ण न होणे. कामात च आयुष्य जात आहे स्वतः कडे लक्ष द्यायला वेळ मिळत नाही असे वाटणे किती कारण आहेत त्या मुळे मनात तणाव निर्माण होतो.

आज सकाळीच एक घटना घडली त्यामुळे तणावात आहे. कामकाजासंबंधित घटना नाहीये पण असा प्रकार सर्वांच्या बाबतीत घडु शकतो म्हणुन इथे लिहितोय. रिअल टाईम प्रॉब्लेम म्हणुन ह्याकडे बघु शकतो. सकाळी एक फोन आला. फोनवरील व्यक्तीने सांगितले कि तो जिथे मी सदनिका घेतली होती तिचा मेंटेनन्स मॅनेजर आहे. त्याने सांगितले कि तुमच्या फ्लॅटच्या खाली असलेल्या फ्लॅट मध्ये बाथरूम च्या सिलिंग वॉलवर सिपेज आहे. कदाचित तुमच्या बाथरूममधुन पाण्याची गळती होतेय. मी सध्या बेंगलोरस्थित नसल्याने त्याला तसे सांगितले व मी गेले वर्षभरतरी तो फ्लॅट उघडला नाही. बंदकरताना सर्व टॅप/ स्विचेस खात्रीने बंद केले आहेत त्यामुळे माझ्या बाथरूममध्ये पाण्याचा नळ उघडा असल्याची शक्यता नाही. त्याला पटल्यासारखे वाटले व चर्चा संपली. पुढे मी त्या फ्लॅटधारकाला फोन करुन कल्पना दिली व मग समजले कि सिपेज बाथरुममध्ये नाही तर युटीलिटी भागात आहे कि जो ओपन आहे त्यामुळे माझ्या युटीलिटी भागात पावसाचे पाणी साचले असावे व म्हणुन सिपेज होत असावे ही एक शक्यता बोलुन दाखवली. चर्चा संपली. पण ताण येण्याची कारणे अशी आहेत कि खरेच एखादा नळ उघडा तर राहिला नसेल? दुसरे म्हणजे माझ्या फ्लॅटमध्ये घरफोडी झाली होती. (९ व्या माळाव्यावरचा फ्लॅट आहे.) व मी प्रॉपर्टी मॅनेजरकडे तक्रार ही केली होती. पण त्यानंतर ही धाकधुक कायम राहिली. आताही फ्लॅटमध्ये पुन्हा घरफोडी तर झाली नसेल? आणि आता सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे सध्याची महामारीची परिस्थिती पाहता मी इतक्यात तरी बेंगलोरमध्ये जाऊ शकत नाहीये? आणि अश्या वेळी मनात फक्त नकारात्मक विचार येतात. तर आता ह्या घटनेमुळे येणार्या ताणापासुन सुटका कशी मिळवावी?