भिडे गुरुजींना झालंय काय ?

भिडे गुरुजी आहेत तिथेच आहेत , मीडियाला झालय तरी काय हे विचारलं पाहिजे . हे साले कधी कुणाला कुठे नेऊन ठेवतील, त्याच गणित टी आर पी वर अवलंबून असते .. कधी बलात्कार अश्या ठिकाणी नेऊन ठेवतात कि आपल्याला आपणच षंढ वाटायला लागतो , कधी लहान मुलांवरील अत्याचार, कधी अजून काही .. हे सर्व त्यांचं वेगळाच गणित असत .. एकदम आपल्या डोक्याबाहेरच सिद्धेश्वर विलास पाटणकर

मलाही हाच प्रश्न पडलाय. पण जोपर्यंत पुर्ण व्हिडीओ आपण पहात आणि एकत नाही तोपर्यंत या विषयावर मत व्यक्त करणे घाईचे ठरेल. एकतर पहिले आंब्याच्या संदर्भातील वक्तव्य चु़किच्या पध्दतीने पसरवले असावे असे वाटते. एकतर भिडे गुरुजींची स्वताची अशी फार प्रॉपर्टी नाही. त्यांचे शेत असावे असे वाटत नाही आणि मुख्य म्हणजे नाशिकची ती सभा फेसबुक लईव्ह केली होती असा शिवप्रतिष्ठानचा दावा आहे. तेव्हा सत्य काय ते बाहेर यायलाच पाहिजे. दुसरा मुध्दा भिमा-कोरेगाव प्रकरणाचा. इथे भिडे गुरुजी उपस्थित होते याचा कोणताही पुरावा नाही. मुळात राज्यात असलेल्या स्थिर सरकारला आणि मुख्य म्हणजे फडणविसांना त्रास देण्यासाठी अनेक मुद्दे काढले जात आहेत, त्यापैकी हा प्रकार असावा. तेव्हा जंगली महाराज मंदिरातील त्यांच्या पुर्ण भाषणाचा व्हिडीओ एकेपर्यंत तरी मी मत बनवणार नाही.

खिलजी साहेब , जाणत्या लोकांनी धूर येऊ न देण्याची काळजी घ्यायची असते . थोडासा सुद्धा निष्काळजीपणा झाला तर मीडिया तयार आहेच आगडोंब उसळवायला . ज्या वेळेस एखादी व्यक्ती असामान्य कार्य करून सर्वसामान्यांच्या हृदयात स्थान निर्माण करते त्यानंतर ते स्थान टिकवणे त्या व्यक्तीच्याच हातात असते . आपले विचार , आचरण ठीक असेल तर पोलीसांनी दबावाखाली कितीही केस टाकल्या तरी सामान्य माणूस पाठीमागे खंदा समर्थका सारखा उभा राहू शकतो . अशा वक्तव्या मूळे समर्थक झपाट्याने कमी होऊन अण्णा हजारे चीं पुनरावृत्ती होण्याची शक्यता वाटत आहे. संभाजी भिडें विरोधात संभाजी ब्रिगेडकडून पोलिसांकडे तक्रार https://www.loksatta.com/maharashtra-news/sambhaji-brigade-has-filed-complaint-against-sambhaji-bhide-1710434/ Shared via Loksatta Android App

दोन एक वर्षापुर्वी पर्यंत मी त्यांचे नाव सुद्धा ऐकले नसेल - माझ्या अज्ञाना बद्दल क्षमस्व. अशात युट्यूब वरुन जी काही थोडीफार भाषणे (की प्रवचने?) अभ्यासण्याचा प्रयत्न केला त्यावरुन माझी धारणा पुढील प्रमाणे झाली. आजचा तरुण तसा पुरेसा सुशिक्षीत असावा, संभाजी भिडेचा अनुयायी वर्गासही त्यांच्या मर्यादा सहज लक्षात येण्याची शक्यता वाटते. त्यामुळे संभाजी भिडे काही बोलले म्हणून तरुण वाहून गेले अशी शक्यता त्यांच्या युट्यूबवर उपलब्ध भाषणे पाहून तरी कमी वाटते. (माझ व्यक्तीगत मत) त्यांच्या प्रवचनातील बरेचसे संदर्भ जुने झाले असून अद्ययावत होण्याचे बाकी असावेत , त्यांच्या कार्य, कार्यशैली आणि वय पहाता त्यांच्या भूमिकांना अद्ययावत तर्कसुसंगत होण्याची संधी ही कमी असेल. त्यांच्या भाषणात दिशेचा आव असला तरी आजच्या काळासाठी प्रत्यक्ष व्यवहारात अमलात आणता येतील अशा नेमक्या दिशांचा अभाव वाटतो. तरुणांच्या एका वैचारीक-गटास संघटन आणि दिशा सांगू शकणार्‍या कळकळ असलेळ्या, प्रेरणादायी प्रचारक प्रवचनकाराची मानसिक पोकळी भासत असावी - जी संभाजी भिडेंमुळे भरुन निघत असावी. त्यांचे मर्यादीत परिघातील पुर्वाश्रमी परंपरावदी वाचन आणि मनन राहीले असावे, -जे आधूनिक काळास जुळेलच असे नाही -तत्वज्ञानाच्या लेव्हलवर स्वतःचे नवे विचार फारसे नसावेत -पण संघटन कार्यात झोकून दिलेल्यांचे जे होते तसे लेखन आणि इतर विचारांचे वाचन संवाद कमी होत असल्याने प्रगल्भतेस मर्यदा पडत असाव्यात. महाराष्ट्रातील एकुण किर्तनकार आणि प्रचारकांची संख्या पाचेक हजार तरी असेल यातील हजार अधिक सक्रीय धरले तरी त्यातील मूठबर उच्च विद्या विभूषित सोडले तर उर्वरीतांची एकुण श्रद्धा-अंधश्रद्धा परंपरवाद हा संभाजी भिडेंपेक्षा वेगळा असण्याची शक्यता कमी असावी. त्यांनी स्वतःस धारकरी म्हणवून घेणे आणि पश्चिम महाराष्त्रात थोडाफार तरुण अनुयायी वर्ग मिळणे , (प्रत्यक्ष उपद्रव क्षमते बद्दल किंवा खरी धार असण्याबद्दल केवळ साशंकताच असलेली) जराशी टोकाची कललेली भाषा ज्याचा माध्यमांना गाजावाजासाठी उपयोग करुन घेता येऊ शकतो असे स्वरुप दिसते आहे. भाषणांमध्ये कललेली टोके पुन्हा पुन्हा उठून दिसत असली तरी आता पर्यंत अभ्यासलेल्या चार-सहा व्हिडीआँवरुन तरी त्यांच्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्यापलिकडे जाऊन कायद्यांचे उल्लंघन होत असण्याची मोठी शक्यता नसावी. त्यांच्यावर गरजे पेक्षा अधिक फोकस करण्याने केवळ राजकीय धृवीकरण करु इच्छिणार्‍यांच्या आपमतलबा पलिकडे काय हशिल होऊ शकेल या बाबत साशंकता वाटते.

भिडे गुरुजी सध्या तरी एकदम ट्रेंडिंग टॉपिक आहेत =)))) भिडे गुरुजी न्युज असा एखादा युट्युब चॅनेल काढला तर वर्शाभरात मिलियन सबस्क्राईबर्स घेईल ह्यात शंका नाही =)))) बाकी भिडेगुरुजींचे विडिओ पाहिले आहेत ! एकदमच बाळबोध श्रध्दाळु हिंदुंचे प्रतिनिधित्व करताहेत असे वाटते ! ते बत्तीस मण सोन्याचे सिंहासन वगैरे ऐकुन तर हसुच येते ! इम्प्रॅक्टिकॅलिटीचा कळस झाला ! आज्च्या घडीला खुद्द थोरले महाराजसाहेब असते तर ते ही हसले असते ह्यावर. काय दुनिया कोठे चालली आपण कोठे चाललोय ? गोल्ड सँडर्ड हटवुन जमाना झाला , आता तर फियाट करंसी चा ही जमाना संपत आलाय ! बिटकॉईन्स चे सिंहासन करा म्हणावं ! इकडे दुनिया आय.वी.एफ , स्पर्म डोनेशन , एग्ग प्रिझर्वेशन , सरोगसी मार्केट बिझनेस च्या पुढे गेली अन आमच्याकडे अजुनही आंबे खाऊन पोरं होत आहेत =)))) पण असो. भिडे गुरुजींना दोष देता येणार नाही , वयाचा दोष आहे , ते अजुनही १९७० -८० च्या दशकात जगत आहेत असे वाटते . पण त्यांना मिळाणारा तरुणांचा पाठिंबा आश्चर्यकारक आहे. खरंच हिंदु आजही इतके बाळबोध , भोळे भाबडे आहेत का ? छ्या , फारच निराशाजनक आहे हे असे असेल तर ! कोणीतरी मनावर घेवुन ही असली बाळबोधी #जपहोश्याम टाईप भोंगळ हिंदुत्वाची जळमटं काढुन परत एकदा खणाखणीत प्रॅक्टिकल सनातनी हिंदु धर्माला वर काढलं पाहिजे ! पोरं होत नसतील तर एकवेळ नियोग करा पण आंबे नको . =)))) पण असो. भिडे गुरुजी " भारत तेरे टुकडे होंगे इन्शाला इनशाला " असे म्हणात नाहीत तोपर्यंत तरी हे असले बाळबोध क्लेम्स चालवुन घ्यावे लागणार आहे असे दिसते. अवांतर : आमच्या घरातल्या झाडाच्या कैर्‍या पोरं चोरुन नेतात , ते थांबवण्यासाठी झाडावर आता मी ही " हे आंबे खाल्ले कि पोरं होतात " अशी टुम सोडावी की काय असा विचार करत आहे !

भिडे गुरूजींच्या क्लिप्स यावर्षी कोरेगाव भीमा नंतर काही पाहिल्या. ते ७०-८० वर्षांचे आहेत आणि अजून थोड्या जुन्या काळात आहेत असे दिसते. ते म्हणजे काही रॅशनल, लिबरल विचारांचे प्रतिनिधी नव्हेत. पण ते जे म्हंटले ते हास्यास्पद असणे, त्याच्याशी कोणीही सहमत नसले तरी अगदी त्या मनू बद्दलच्या वक्तव्यांवर "कारवाई" ची मागणी कोणत्या कायद्याखाली करणार? असे काय आहे त्यात? बाकी त्यांनी कोरेगाव भीमा मधे तरूणांना फूस वगैरे लावली का यावर अजून कोणताही पुरावा बाहेर आलेला दिसत नाही. जेथे कोणत्याही गोष्टीच्या असंख्य क्लिप्स युट्यूब वर एका दिवसांत येतात तेथेही अजून कसलीही क्लिप नाही. गावकर्‍यांच्या मुलाखतींमधेही कसलाही उल्लेख नाही. त्यांनी काही केले असेल तर करा कारवाई पण इथे गेले ६ महिने मीडिया ट्रायल ऑलरेडी झालेली आहे.

या माणसाची चिथावणी घेऊन लोक दंगा करतात म्हणणे हेसुध्दा हास्यास्पद वाटतं.

मनोहर भिडे उर्फ संभाजी भिडे गुरुजी यांनी मनूचे आणि मनुस्मृतीचे समर्थन करण्याची ही पहिली वेळ नाही. अस्पृश्यता, स्त्री-दुय्यमत्व आणि जात्यंधतेसारख्या भयानक प्रथांचा ज्यांना तिरस्कार वाटतो त्यांना मनुस्मृतीची भलामण करण्याच्या प्रकारांचा निषेध करायलाच पाहिजे. ज्यांना अशा गुलामगिरी आणि मानव्यविरोधी अनिष्ट गोष्टींचा धर्म-संस्कृतीच्या नावाखाली अभिमानच वाटतो त्यांना भिडे यांची वक्तव्ये बाळबोध वाटून सोडून द्यावीत असे वाटणे स्वाभाविक आहे. भिडे यांच्यावर कायद्याने काय कारवाई होईल ती होईल. परंतु समाजात तथाकथित सनातन धर्म किंवा संस्कृतीरक्षणाच्या आणि इतिहासाच्या जाज्वल्य अभिमानाच्या पुनर्स्थापनेच्या नावाखाली एकमेकांचा द्वेष करण्याची प्रवृत्ती वाढवण्याचा जो खटाटोप चाललेला असतो त्याला कसा आळा घालायचा हे एक समाज म्हणून आपल्याला फार मोठे सामाजिक आव्हान आहे. हे वेळीच थांबले नाही तर हिंदूंचे भवितव्य धोक्यात आहे.

उन्हे उनके हाल पे छोड दो।

भिडे गुरुजींबद्दल लोकांच्या प्रतिक्रिया वाचण्याची आता सवय झाली आहे. यातील बहुतांश लोक त्यांना प्रत्यक्ष कधीही भेटलेले नसतात किंवा फार फार तर त्यांनी गुरुजींचे एखाददुसरे व्याख्यान प्रत्यक्ष किंवा youtube वर ऐकलेले असते. गुरुजी कसे जगतात हे पाहण्याचे भाग्य त्यांना फारसे लाभलेले नसते. ते भाग्य सुदैवाने लाभल्यामुळे लिहिण्याचे दुस्साहस करत आहे. लिखाणाचा नाममात्र हेतू इतकाच आहे की ज्यांना गुरुजींबद्दल काहीच माहिती नाही त्यांचे मन भ्रमित होऊ नये. मी गुरुजींचा प्रवक्ता वगैरे कोणीही नाही किंवा त्यांना तसा कोणी प्रवक्ता लागत सुद्धा नाही याची कृपया आधीच नोंद घ्यावी .एकेक मुद्दा घेऊन प्रतिवाद करू. १ ) गुरुजींचे आंबा विधान. गुरुजी सुमारे अर्धशतक संघाचे प्रचारक राहिलेले आहेत. संघ म्हणजे काय याबाबतीत प्रत्येकाचे आकलन वेगवेगळे आहे त्याबद्दल आता बोलणे नको. परंतु या संघ विचारांशी फारसे न जुळल्यामुळेच गुरुजी संघातून बाहेर पडले असावेत असे मानावयास पुरेसा वाव आहे. संघाचे प्रचारक असताना गुरुजींना धाराशिव जिल्ह्यामध्ये मायभाते नामक एक शेतकरी भेटला होता ज्याने त्याच्या शेतात असे आंब्याचे झाड असल्याचा दावा केला होता. गुरुजींचे नाशिक मधले व्याख्यान हे त्या आंब्याची जाहिरात करण्यासाठी नसून त्यांनी केवळ उदाहरण म्हणून तो प्रसंग सांगितला व पुढे ते असे म्हणाले की जर एखादा आंबा खाऊन पुरुषाचे नपुंसकत्व जात असेल तर शिवछत्रपती आणि संभाजीमहाराज यांच्या विचारांचे ग्रहण करणाऱ्या हिंदूंचे पिढ्यानुपिढ्या आलेले राष्ट्रीयत्वाचे नपुंसकत्व का जाणार नाही. इथे केवळ उदाहरण म्हणून त्या आंब्याचा गुरुजींनी उल्लेख केला जो तितकाच उचलून माध्यमांनी जणूकाही गुरुजी स्वतःच्या शेतातील आंब्यांची जाहिरात करत आहेत असे भासविले व यावर विश्वास ठेवणारी माणसे ही किती अल्प बुद्धीची असतील हे देखील त्यानिमित्ताने सिद्ध होऊन गेले . २ ) मनू बद्दल गुरुजी काय बोलले मुळात मनू कोण होता, मनू बद्दल ज्ञानेश्वरांचे वारकरी संतांचे विचार काय आहेत हे जाणून न घेता बडबड करणाऱ्या लोकांच्या मुळे हा सर्व उपद्व्याप होतो आहे. *मनू म्हणजे नक्की काय ?हा कोण होता ? मनुस्मृति म्हणजे काय ?* आपल्या धर्मशास्त्रांमध्ये श्रुती वांङ्गय आणि स्मृती वाङ्मय असे वाङ्मयाचे मुख्य प्रकार आहेत. जे ज्ञान कधीच बदलत नाही ते श्रुतीं मध्ये मोडते. हे ज्ञान शाश्वत आहे. आणि जे ज्ञान हे एका विशिष्ट काळापुरते लागू केले जायचे त्याला स्मृती असे म्हणतात. स्मृती या नावातच त्याचे सार सामावलेले आहे. अगदी अलीकडचे उदाहरण घ्यायचे झाले तर भारताचे संविधान हे स्मृती या प्रकारात मोडणारे लिखाण आहे. कारण ते आताच्या काळाला लागू असून त्यामध्ये अनेक बदल वेळोवेळी करण्यात आलेले आहेत ते शाश्वत नाही. भारतीय धर्मशास्त्राने काळाची अप्रतिम व्याख्या केलेली असून पृथ्वीवर पुन्हा पुन्हा प्रलय होऊन नवीन मानवी संस्कृतीचा जन्म होत असतो व अशा अनेक संस्कृती आजवर निर्माण होऊन लोप पावलेल्या आहेत. हा सर्व कालखंड मोजण्याचे अत्यंत अचूक मोजमाप आपल्या कडे आहे. त्यातील सध्याचे जे मन्वंतर सुरू आहे त्या मन्वंतराचा अधिपती विवस्वान नावाचा एक राजा होऊन गेला. हा तो राजा असतो ज्याला परमेश्वर प्रत्यक्ष येऊन संस्कृती, धर्म ,राज्य ,मानवी व्यवस्था कशा चालवायच्या याचे ज्ञान थेट देतो. कुठल्याही पूजेच्या सुरुवातीला ब्राह्मण लोक देश काल वर्तमानस्थिती चा उल्लेख करतात तो नीट ऐकत चला. त्यामध्ये कलियुगे भरत वर्षे भरतखण्डे गोदावर्या: अमुक तीरे हे सांगताना वैवस्वत मन्वंतरे असा उल्लेख करून आपल्याला जाणीव करून देत असतात की हे विवस्वान नावाच्या मनूचे मन्वंतर सुरू आहे. थोडक्यात आज आपल्याला जे जे म्हणून धर्माचे ज्ञान प्राप्त झालेले आहे ते थेट परमेश्वराने मनू द्वारे आपल्यापर्यंत पोहोचविलेला आहे. आता हे आम्ही म्हणतो का तर तसे नाही हे स्वतः भगवान श्रीकृष्ण भगवद्गीतेच्या चौथ्या अध्यायाच्या सुरूवातीलाच आपल्याला सांगतात. *इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ १ ॥* अर्थात भगवंत सांगतात की अर्जुना हे सर्व ज्ञान जे मी तुला आज देतो आहे ते या युगाच्या प्रारंभालाच मी विवस्वान नावाच्या मनूला दिलेले असून त्याने पुढे ते ज्ञान इक्ष्वाकु वंशामध्ये प्रक्षेपित केले .इश्वाकु वंशा पासूनच रामाचा रघुवंश उत्पन्न झालेला आहे ,हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. ज्ञानेश्वरी हा ग्रंथ म्हणजे भगवद्गीतेवर केलेली टीका आहे. नवीन पिढीसाठी पुन्हा एकदा सांगतो टीका करणे या अर्थाने मराठी मध्ये आपण जो शब्द वापरतो त्याचा या टीकेची काही संबंध नाही. एखाद्या ग्रंथाचे विस्तृत विवेचन करणे त्यावर स्वतःचे भाष्य करणे याला टीका करणे असे म्हणतात. असो तर ह्या ज्ञानेश्वरीमध्ये ज्ञानेश्वर माऊली आपल्याला काय सांगतात ? *मग देव म्हणे अगा पंडुसुता l हाची योगु आम्ही विवस्वता | कथिला परी ते वार्ताI बहुवा दिसांची ॥* *मग तेणे विवस्वते रवी I हे योगस्थिती आघवीI निरोपिली बरवी मनू प्रति॥* *मनूने आपण अनुष्ठिली I मग इक्ष्वाकुवा उपदेशिली I ऐसी परंपरा विस्तारिलीI आद्य हे गा॥* थोडक्यात माऊली आपल्याला स्पष्टपणे सांगतात की परमेश्वराने त्याचे सर्व ज्ञान सर्वप्रथम विवस्वान याला दिले. त्याने तेच ज्ञान त्याच्या पिढीमध्ये पुढे प्रसारित केले. व हे सर्व ज्ञान ज्या मनूला प्राप्त झाले त्याने स्वतः तो योगमार्ग अंगीकारला ,त्याचे अनुष्ठान केले व तो योग सिद्ध झाल्यावर तोच योग त्याने इक्ष्वाकु ला देऊ केला. आणि हेच ज्ञान रघु वंशांमध्ये पुढे प्रसारित झाले. हे ज्ञान देण्याची पद्धत पूर्वी ग्रंथरूपात ग्रथित केली जात असे. तो ग्रंथ म्हणजेच मनुस्मृती होय. ही ज्ञानेश्वर महाराज तुकाराम महाराज यांच्यापर्यंत विस्तारलेली हिंदू धर्माची परंपरा जी आहे तिचे मूळ मनू पासून सुरु होते असे स्वतः माऊली सांगतात. यातील *आद्य* हा माऊलींनी वापरलेला शब्द अत्यंत महत्त्वाचा आहे. कारण हा तोच शब्द आहे ज्याने ज्ञानेश्वरी ची सुरुवात माऊली करतात. *ओम नमोजी आद्या l वेद प्रतिपाद्याl जयजय स्वसंवेद्याl आत्मरूपाll* इतक्या महत्त्वाच्या शब्दाचा गैरवापर स्वतः ज्ञानेश्वर माऊली तरी करणार नाहीत. जो शब्द थेट आत्मस्वरूपाचे वर्णन करण्यासाठी माऊली वापरतात, त्याच शब्दांमध्ये ते मनूचा देखील गौरव करतात यामध्येच सर्व सार आले. मग मनुस्मृतीला नंतरच्या काळामध्ये इतका विरोध का झाला असेल? त्याचे कारण इंग्रजांनी आपल्या स्वकीयांना हाताशी धरून केलेला मनुस्मृतीचा अपप्रचार होय. ह्या मनुस्मृतीमध्ये मुद्दाम होऊन काही अश्लाघ्य श्लोक घुसडण्यात आले व केवळ त्यांचाच प्रसार करून मनुस्मृती कशी खोटी आहे हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न वेळोवेळी झाला. आत्तासुद्धा भिडे गुरुजींच्या संपूर्ण भाषणातील केवळ एखादेच वाक्य उचलून त्याचा जसा गहजब माध्यमे करतात अगदी तीच पद्धत हे लोक त्या काळामध्ये वापरत होते. संदर्भाशिवाय जर आपण अशी आधली मधली वाक्ये उचलायला सुरुवात केली तर त्याने अर्थाचा अनर्थ होत असतो हे सांगायला कुठल्या तज्ञाची आवश्यकता नाही. इतिहासामध्ये एकदा अनैतिहासिक गोष्टी घुसडल्या की हळूहळू शेकडो वर्षांनी त्या इतिहासाचाच भाग होऊन जातात. आज ब्रिगेडी इतिहासकार शिवछत्रपतींची इतिहासाची जी मोडतोड करत आहेत ती पाहता तुमच्या सहज लक्षात येईल की अजून सात-आठशे वर्षांनी शिवाजी महाराज हे मुसलमान राजा होते असा सुद्धा इतिहास कायम होऊ शकेल. असो ज्या लोकांनी साक्षात ज्ञानेश्वर माऊलींना सोडले नाही तुकोबारायांना सोडले नाही शिवछत्रपतींना सोडले नाही त्या प्रवृत्ती भिडे गुरुजींना सोडतील अशी अपेक्षा करणेच गैरलागू आहे. सुदैवाने तुकोबारायांनी त्यांना तत्कालीन पुरोगामी लोकांकडून होत असलेल्या त्रासाचे रीतसर वर्णन करून ठेवलेले आहे ते मुळापासून वाचण्यासारखे आहे आणि तुकाराम महाराज त्या लोकांचे पुढे काय होईल ते सांगता ते ही वाचावे. *पाखांडयांनी पाठी पुरविला दुमाला । तेथे मी विठ्ठला काय बोलो ॥ १ ॥* *कांद्याचा खाणारा चोजवी कस्तुरी । आपण भिकारी अर्थ नेणे ॥ २ ॥* *न कळे ते मज पुसती छळूनी । लागता चरणी न सोडती ॥ ३ ॥* *तुझ्या पायाविण दुजे नेणे काही । तूची सर्वांठायी एक मज ॥ ४ ॥* *तुका म्हणे खीळ पडो त्यांच्या तोंडा । किती बोलो भांडा वादकांशी ॥ ५ ॥* कलियुगी कवित्व करिती पाखांड । कुशल हे भांड बहू झाले ॥ १ ॥ द्रव्य दारा चित्ती प्रजांची आवडी । मुखे बडबडी कोरडेचि ॥ २ ॥  दंभ करी सोंग मानावया जग । मुखे बोले त्याग मनी नाही ॥ ३ ॥ वेदाज्ञे करोनी न करिती स्वहित । नव्हती अलिप्त देहाहुनि ॥ ४ ॥ तुका म्हणे दंड साहील यमाचे । न करी जो वाचे बोले तैसे ॥ ५ ॥ नाहीं आह्मी विष्णुदास । करीत आस कोणांची ॥1॥ कां हे नष्ट करिती निंदा । नेणों सदा आमुची ॥ध्रु.॥ असों भलते ठायीं मनें । समाधानें आपुलिया ॥2॥ तुका ह्मणे करूं देवा । तुझी सेवा धंदा तो ॥3॥ तात्पर्य हेच की गुरुवर्य संभाजीराव भिडे गुरुजी हे कोणाला चांगले वाटावे म्हणून काही बोलत नाहीत. तर जे जे आपल्या पूर्वजांनी चांगले ,उत्तुंग, उदात्त विचार मांडून ठेवले आहेत तितकेच ते आपल्यापर्यंत पोहोचवतात. आत्ता भिडे गुरुजींना आरोपीच्या पिंजर्‍यात उभे करणारे लोक हे तुकाराम महाराजांचे किंवा ज्ञानेश्वर माऊलींचे समर्थक नसून हे तेच लोक आहेत हे एकेकाळी ज्ञानेश्वर महाराज ब्राह्मण असल्यामुळे वारकरी संत असू शकत नाहीत असे म्हणून ज्ञानदेव तुकाराम म्हणायच्या ऐवजी नामदेव तुकाराम म्हणा असा वारकऱ्यांना सल्ला देत होते. आज स्वतःला बुद्धिवादी समजणारे आणि अर्ध्या हळकुंडाने पिवळे झालेले काही लोक समाजामध्ये दिसतात जे संविधानालाच आपला धर्मग्रंथ मानतात आणि देशालाच देव मानतात त्या लोकांना असेच आवर्जून सांगावेसे वाटते की आपण केवळ देशापुरता विचार न करता अखिल मानवजातीचा विचार केला पाहिजे. *हे विश्वची माझे घरl ऐसी मती जयाची स्थिरl किंबहुना सचराचर l आपणचि जाहलाll* असे कळवळून सांगणाऱ्या माऊलींचे नाव घेण्याचा अधिकार तुम्हाला अजिबातच नाही. केवळ काही लोक मनुस्मृती जाळतात हे लक्षात ठेवणाऱ्या तुम्ही कधी मनु सुद्धा वाचलेला नाही ,ज्ञानेश्वर सुद्धा वाचलेले नाहीत आणि तुकाराम सुद्धा तुम्हाला कळलेले नाहीत. त्यामुळे भिडे गुरुजी काय आहेत हे जाणण्याचा तुम्हाला अधिकारच नाही .कारण तुम्हाला कळलेले भिडे गुरुजी हे अलीकडच्या दोन-तीन वर्षांच्या माध्यमातील गदारोळामुळे कळलेले आहेत, तर आम्हाला कळलेले गुरुजी हे वर्षानुवर्षांच्या सहवासातून आणि त्यांच्या प्रत्यक्ष *बोले तैसा चाले* या आम्हाला आलेल्या अनुभवातून जाणिवेत उतरलेले आहेत. अजूनही वेळ गेलेली नाही गुरुजींना उपदेशाचे डोस पाजत बसण्यापेक्षा गुरुजींच्या पायाशी बसून किंवा त्यांच्या सोबत सह्याद्रीच्या गडकोटांची भटकंती करून थोडेफार ज्ञान पदरामध्ये पाडून घेता आले तर तुम्ही गुरुजींचे समकालीन असल्याचा काही लाभ करून घेतला असे म्हणता येईल, नाहीतर तुकाराम महाराजांच्या समकालीन धर्ममार्तंडां मध्ये आणि तुमच्या मध्ये फारसा काही फरक राहणार नाही. गुरुजी नेहमी म्हणतात ते या प्रकारांमुळे पटते. विश्वाचा आकार केवढा?ज्याच्या-त्याच्या मेंदू एवढा ! आता वरील प्रतिक्रिया वाचून त्यावर प्रतिक्रियांचा महापूर कोणाला लुटा वयाचा असेल तर तो अवश्य लुटावा परंतु त्यातील एकही प्रतिक्रिया वाचली जाईल याची शाश्वती बाळगू नका कारण आपला वेळ वाया घालवू नये ही गुरुजींची शिकवण आम्ही तंतोतंत पाळत असतो. राहता राहिला विषय सुवर्ण सिंहासनाचा तर त्याबाबत सर्वांनी एकच गोष्ट लक्षात घ्यावी. रयतेचे कल्याण करावे हे शिवाजी महाराजांना सुद्धा कळत होते तरीसुद्धा त्यांनी 32 मण सोने खर्च करून सिंहासन उभे केलेच . कारण सिंहासन हे प्रतीक असते. भारताच्या राष्ट्रपतींना राहण्यासाठी एवढा मोठा 40 दरवाजे असलेला महाल कशाला हवा आहे ? कारण राष्ट्रपती हे प्रथम नागरिकाचे प्रतीक असते. त्याचप्रमाणे राजा हा संपूर्ण प्रजेचा पालक मानला जातो त्यामुळे सिंहासन व त्याची सर्व बिरुदे ही प्रतीकात्मक असतात. आपल्या देशावर परकीयांनी आक्रमणे केली हे जर मिसळपावच्या वाचकांना मान्य असेल तर त्यांनी ठरवून पृथ्वीराज चव्हाणचे सिंहासन तुकडे तुकडे करुन फेकून दिले हे मान्य करायला हरकत नाही. व तीच सल तीच बोध मनात बाळगत शिवछत्रपतींनी पुरेशी ताकद प्राप्त झाल्यावर हिंदूंचे तख्त पुन्हा एकदा विश्वामध्ये उभे करून दाखविले ते या सिंहासनाच्या रूपाने. शिवछत्रपतींच्या माघारी झुल्फिकारखानाने त्या सिंहासनाचे पुन्हा तुकडे-तुकडे करून टाकून दिले. हे तुकडे सिंहासन नावाच्या एका फर्निचर चे तुकडे नसतात तर ते तुमच्या प्रतीकाचे पर्यायाने तुमच्या अस्मितेचे स्वाभिमानाचे तुकडे असतात. अर्थात ज्यांना स्वाभिमान वगैरे गोष्टी समजतात त्यांना त्यातले वर्म कळू शकेल. केवळ सिंहासन उभे राहिल्यावर गुरुजींचे काम संपणार नसून उलट ती कार्याची सुरुवात आहे. दररोज प्रत्येक तालुक्यातील दोन हजार मुले जेव्हा सिंहासनाला जागता पहारा देण्याच्या निमित्ताने रायगडावर अनवाणी चढत येतील आणि तिथल्या मातीचा स्पर्श त्यांच्या शरीराला होईल सकाळी भरघोस व्यायाम करून नंतर शिवचरित्राचे पारायण करून एक संपूर्ण दिवस निर्व्यसनी राहून उदात्त विचारांच्या संपर्कात ती मुले जेव्हा राहतील तेव्हा निश्चितच त्यांच्या आयुष्याला काहीतरी नवी दिशा मिळेल आणि कुठल्याही कार्यात हात घातल्यावर यश मिळवण्याची एक विजिगीषू वृत्ती त्यांना तेथे प्राप्त होईल जी कुठल्याही एका फडतुस नोकरीपेक्षा कैकपटीने श्रेष्ठ आहे. गुरुजींचे धारकरी आज प्रत्येक क्षेत्रांमध्ये यशस्वी आहेत. फक्त त्याची कुठे जाहिरात ना धारकरी करतात ना गुरुजी करतात. आज गुरुजींना जो काही विरोध होतो आहे त्याचे महत्त्वाचे कारण सिंहासनाचा हा प्रकल्प हाच आहे. आजपासून पन्नास वर्षांनी दिसणारा महाराष्ट्र हा पूर्णपणे वेगळा असेल आणि त्याचे मूळ स्थान हे 32 मण सोन्याचे सिंहासन असणार आहे यात आम्हाला कोणतीही शंका वाटत नाही. गुरुजींना विरोध करण्यापेक्षा गुरुजींच्या या उदात्त कार्यामध्ये जर आपण सर्व सहभागी झालो तर ते कार्य अधिक गतीने पूर्णत्वाला नेता येईल. कारण तुम्ही विरोध केलात तर तुमच्या शिवाय हे कार्य तडीला जाणार आहेत यात शंकाच नाही. मनुस्मृति ज्यांना वाचायची असेल ती खालील दुव्यावर उपलब्ध आहे. www.dasbodh.com

या वादावरची संत साहित्य अभ्यासक मा. सदानंद मोरे यांची या संदर्भातली ताजी मुलाखत : मनू व मनूस्मृतीमधील फरक मनू व मनूस्मृतीमधील फरक (एबीपी माझा वरील सदर व्हिडियोवर राईट क्लिक केले असता "copy embed code" हा मेनू दिसला नाही, त्यामुळे हा व्हिडियो मी या प्रतिसादात एम्बेड करू शकलो नाही, कुणी मदत करु शकेल का ?)

विश्वाचा आकार केवढा?ज्याच्या-त्याच्या मेंदू एवढा !

मला एक माणूस म्हणाला होता/माझा एक मित्र अमुक अमुक आहे तो म्हणतो/आमच्या ओळखीचे एक असे म्हणालेत वगैरे वाक्यं डिस्क्लेमर सारखी विधानाच्या आधीच जोडून मी वाटेल ते बोललो तर त्या विधानाच्या परिणामांचे उत्तरदायित्व घेणे मला लागू होईल का?

गुरुजींना, तो कोण मराठवाड्यातील शेतकरी भेटला होता, किंवा गुरुजी जे काही "मला एक माणूस बोलला होता" म्हणतात त्यांना त्या त्या विधानांचे उत्तरदायित्व लागू असेल का नसेल ? असले तरी गुरुजींनी सरळ त्या त्या विधाने करणाऱ्यांना जगासमोर आणावे अन सगळ्यांचीच तोंडे गप करून टाकावीत की. मला गुरुजींच्या गडसंवर्धन कार्याबद्दल अतिशय जास्त आदर आहे, ह्या वयातही डोंगरदऱ्या तुडवून इतिहास जपायची वृत्ती पण भारीच, फक्त तितकं एकदा गुरुजींनी त्यांच्यावर आलेलं किटाळ "हा सूर्य अन हा जयद्रथ" प्रमाणे एक घाव दोन तुकडे करून टाकावेत ही मनापासून इच्छा आहे, ज्यामुळे पुढे गुरुजींना आपले शिवकार्य चालवताना असल्या बिनकामी फंदात पडायची गरजच उरणार नाही.

हे जळगाव-जोशी आता वीस लाख-ट्रक सारखं होऊ लागलंय. जोशी ब्राह्मण नाहीतच, पुरोगाम्यांचा कस्सा पचका झाला करणार्यांनी जोशी नक्की कोणत्या जातीचे आहेत तेपण सांगून टाक. त्याचसोबत जमलंतर खैरलांजीमधले आरोपी कोणत्या जातीचे आहेत तेपण सांगा. म्हणजे त्याच्या पावत्या कोणाच्या नावाने, का फाडल्या जातात तेपण कळेल....

धिस थ्रेड गॉट नो चिल

शब्दबम्बाळ, तुमचा इथला प्रतिसाद वाचला. मला काय वाटतं ते लिहितो. १.

१. भिडेचें शिक्षण काय आहे? (फेबु वरती समर्थकांनी अगदी पीएचडी, फिजिक्स मध्ये गोल्ड मेडल, १०० च्या वरती शोधनिबंध असे बरेच काही लिहिलेले मी स्वतः देखील पहिले आहे. एके ठिकाणी तर ते नासा ला मदत करत होते वगैरे लिहिलेले होते! ते वाचून या सगळ्यांचीच सत्यता पडताळून घ्यावी वाटली)

याचा पूज्य भिड्यांच्या कार्याशी कसलाही संबंध नाही. नसलेली कामे पूज्य भिड्यांच्या गळ्यात मारणे ही हितशत्रूंनी उठवलेली अफवा दिसते आहे. २.

पण जेव्हा सार्वजनिक जीवनात तुमच्याबद्दल काही गोष्टी "चांगल्या" म्हणून पसरवल्या जात असतील तर त्याचा पुरावा तुमच्याकडे असण्याची आवश्यकता असते असे मला तरी वाटते.

नसलेल्या पदव्या पूज्य भिड्यांच्या गळ्यात मारणे ही हितशत्रूंनी उठवलेली अफवा दिसते आहे. ३.

त्यात भिडे स्पष्ट बोलताना दिसत आहेत आंब्याविषयी! "मुलगा पाहिजे तर मुलगाच होतो" हेही ऐकू येतंय

ही पूज्य भिड्यांनी ऐकलेली वदंता आहे. पूज्य भिड्यांचा दावा नव्हे. ४.

त्याला विरोध झाला कि मग ते जे बोलले ते "रूपक" होते असा प्रचार सुरु झाला.

कारण की ते रूपक आहेच मुळी. ज्याप्रमाणे विवक्षित आंबा खाल्ल्याने निपुत्रिकास पुत्रप्राप्ती होते त्याप्रमाणे पूज्य भिड्यांची शिकवण आचरणात आणली की उदासीन माणूस उत्साही बनतो (किंवा तत्सम काही). ५.

'आंबा खाऊन संतती' होण्याच्या वक्तव्यावर नाशिक पालिकेच्या चौकशीत दोषी आढळलेत.

ही कसली चौकशी म्हणायची? चौकशी पोलीस करतात असं ऐकून आहे. ६.

'प्रसूतीपूर्व लिंग निदान तंत्र अधिनियम समिती' पीसीपीएनडीटीच्या प्राथमिक बैठकीत सदस्यांच्या चित्रफीत चौकशी अहवालात संभाजी भिडे दोषी आढळलेत.

आंबा खाऊन मुलगा होण्याचा गर्भलिंग निदानाशी काडीमात्र संबंध नाही. आणि स्त्रीभ्रूणहत्येशी तर नाहीच नाही. पूज्य भिड्यांना त्रास देण्यासाठी उगीच बादरायण संबंध जोडला आहे. ७.

काही इतके घाणेरडे आणि फालतू नियम आहेत त्यात कि बनवणाऱ्याच्या मानसिकतेची लाज वाटावी!

एखादा नियम मिळेल काय? मूळ संहितेत हवा. ८.

तशाच प्रतिक्रिया जुना हिंदू धर्म किती चांगला हे बोलल्यावर काही लोकांकडून आल्या तर त्यात गैर ते काय?

शिंदे व होळकर याच पद्धतीतनं पुढे आले ना? नारायण गुरूंनी याच धर्मातून केरळातली अस्पृश्यता नष्ट केली ना? सावरकरांनी याच हिंदू धर्मात राहून रत्नागिरी सुधरवली ना? पूज्य भिडे हा माणूस याच मार्गाने जातोय ना? मग त्याच्यावर इतकी आगपाखड का? त्यातूनही हिंदू धर्माचा इतकाच द्वेष करायचा असेल तर जा पाकिस्तानात राहायला. तुमच्या कल्पनेतला स्वर्ग आहे ना तिथे. तुम्हाला तेच चांगलंय. ९.

पण काही लोकांना ते जून जे होत तेच परत हवे आहे असे वाटू लागलय, त्याला वेळीच थोपवायलाच हवे!

ते काही लोकं म्हणजे तुम्ही स्वत:च आहात. तुम्हांस सतत रडायची सवय लागली आहे. (संपादित) तो मोदी बघा डिक्की पुढे आणायला बघतोय. आणि तुम्ही आजूनही मनुस्मृती कवटाळून बसलाय. १०.

यापेक्षा १ कोटी फंडिंग करून २००-३०० मराठी कंपन्या बनवा आणि हजारो मराठी तरुणांना कायमस्वरूपी राजगोर देऊन मराठी "उद्योग साम्राज्य" निर्माण करायचा ध्यास घेतला तर काहीतरी कल्याण होईल लोकांचं

अरे वा ! हे भिड्यांनी करायचं. मग तुम्ही काय करणार? मनुस्मृती अशी आणि तशी आहे, भिड्यांनी ह्यंव करायला पाहिजे आणि त्यंव करायला पाहिजे, म्हणून हुकूम सोडंत बसणार? मुलखाचे आळशी आहात तुम्ही. ८०+ वर्षांचा अकिंचन म्हातारा अविश्रांत कार्य करतोय त्याचं कौतुक सोडा, नुसता द्वेष करायचा. तो ही हिंदुद्वेष्ट्यांच्या बातम्या ऐकून. पारतंत्र्याकडे छानपैकी वाटचाल होते आहे. ११.

मग हिंदू असलेला एक माणूस जर मुस्लिमांबाबत असे बोलत असे तर काय करायचे?

याविषयी माहित नाही. आपला पास. आ.न., -गा.पै.

गा.मा. जी हा मात्र तुम्ही मोठा बॉम्ब टाकलाय , अगोदरच मुलींची संख्या कमी असतांना " आंबा खाऊन मुलगा होण्याचा गर्भलिंग निदानाशी काडीमात्र संबंध नाही. आणि स्त्रीभ्रूणहत्येशी तर नाहीच नाही " अस बोलून तुम्ही मुलगाच हवा या जनतेच्या विचारांना पाठिंबा देताय . अहो जस व्हिडिओ मध्ये ऐकू आल्या प्रमाणे परमपूज्य भिडे गुरूजींच्या आणि तुमच्या प्रतिसादा प्रमाणे आंबा खाऊन मूलगेच होत असतील तर का करायचे गर्भलिंग निदान ? फक्त त्या ' अबकड ' व्यक्तीच्या बागेतील आंबे खायचे . खरं म्हणजे गुरूजींनी " सध्या मुलगा होण्यासाठी काही माणसं त्यांच्या बागेतील आंबा खाण्याचा सल्ला देतात , त्या मुळे मुलींची संख्या अजून कमी होऊन भारतातील जनसंख्ये चा समतोल बिघडून जाईल म्हणून सरकार ने त्या 'अबकड ' व्यक्तीवर कारवाई करावी " अस जर म्हणाले असते तर त्यांची उंची जनमानसांत अजून वाढली असती .

हां तर कसं आहे की .... कितीही चर्चा झाली , काथ्याकुट झाल तरीही काहीही उपेग नाही. भिडे गुरुजी त्यांच्या मुद्द्यांवर ठाम आहेत , भिडेंचे विरोधक त्यांच्या विरोधावर ठाम आहेत ! एकदम स्पष्ट डायकोटॉमी आहे ही. इर्रीकन्साईलेबल !! तस्मात आता कोर्टाला काय निर्णय घ्यायचाय ते कोर्ट घेईल , तोवर आपण वाट पहाणेच इष्ट ! जर ह्या देशात " छिनके लेंगे आजदी" "भारत तेरे टुकडे होंगे इन्शाल्लाह इन्शाल्लाह " सारर्ख्या विधानांवर कारवाई होत असेल तर " आंबा खाऊन पोरं होतात" "धर्मकर्तव्य सांगण्यात मनू ज्ञानोबा तुकोबांच्या एक पाऊल पुढे आहे " ह्या विधानांवरही सुयोग्य कारवाई होईल च की नै !! ख्यॅ ख्यॅ ख्यॅ इत्यलम =))))

फक्त आंबा खाऊन अपत्य प्राप्ती होते का इतर नेहमीची धडपड सुद्धा करणे आवश्यक आहे ? मी हल्ली आंबे खात असल्याने त्यातील एखादा आंबा ह्या बागेतला असला तर उगाच पंचायत व्हायची. तेंडुलकरला त्याच्या संस्कृत च्या ज्ञानाविषयी विचारायचे, संस्कृत पंडिताला क्रिकेट बद्दल विचारायचे, शिवाजी महाराजांच्या केमिस्ट्री ज्ञानावर प्रबंध लिहायचा, तुकोबांच्या भूगोलाच्या ज्ञानावर किस पाडायचा असलेच खटाटोप घेऊन आपली मीडिया बसते आहे. भिडे गुरुजी आणि त्यांचे प्रजनन विषयक सल्ले ह्याला जास्त महत्व द्यायचे कारण नाही.

सोमनाथ खांदवे,

अहो जस व्हिडिओ मध्ये ऐकू आल्या प्रमाणे परमपूज्य भिडे गुरूजींच्या आणि तुमच्या प्रतिसादा प्रमाणे आंबा खाऊन मूलगेच होत असतील तर का करायचे गर्भलिंग निदान ? फक्त त्या ' अबकड ' व्यक्तीच्या बागेतील आंबे खायचे .

तेच तर मी म्हणतोय. आंब्याचा गर्भलिंगनिदानाशी कसलाही संबंध नाही. हां पण जर लोकांच्या मनोवृत्तीशी जोडायचा असेल तर हरकत नाही. अर्थात, आंबा वगैरे लोकांची समजूत आहे. तो पूज्य भिड्यांचा दोष नव्हे. भिड्यांनी नेहमी शहरी मध्यमवर्गीय लोकांना रुचेल पटेल अशीच विधानं का म्हणून करायची! पूज्य भिड्यांनी चंद्र बघा म्हणून खाली तलावाकडे बोट दाखवलं. खाली तळ्यात चंद्राचं प्रतिबिंब आहे. एकतर ते बघा किंवा वर विरुद्ध दिशेने आकाशात प्रत्यक्ष चंद्र बघा. यापैकी काहीही न करता जर चंद्रदर्शनार्थ कोणी खाली जमीन उकरीत बसेल, तर ते चंद्रदर्शन नव्हे. ती लबाडी आहे. आ.न., -गा.पै.

शब्दबम्बाळ, १.

गापै, आपण आपल्या पातळीवर आलात हे बरे झाले!

माझी आणि पातळी? काहीही हं शब्दबम्बाळ! मला कसलीही पातळी नाही हे मोठ्या नम्रपणे नमूद करू इच्छितो. २.

एक तर भिडेंना संपूर्ण प्रतिसादात मी काहीही अपशब्द वापरले नाहीयेत त्यामुळे तुमचा मेंदू इतका ठण ठण का करतोय ते बघून घ्या!

भिड्यांवर बेछूट आरोप करतांना लाज नाही वाटली तुम्हांस? आंब्याविषयी बोललं ती लोकांची समजूत आहे. शिवाय काय, की भिड्यांनी २०० कंपन्या खोलल्या पाहिजेत म्हणे. तुम्ही का नाही खोलंत? ३.

तुमच्याच पद्धतीचा छानपैकी प्रतिसाद दिला असता पण असल्या माणसावर वेळ कशाला वाया घालवा!

द्या की मग. कोणी अडवलंय! ४.

विचारांची पातळी वाढवा जरा जमलं तर!

आजिबात वाढवणार नाही. पूज्य भिड्यांचं मनुसंबंधी वक्तव्य चर्चेस घ्यायचं सोडून मनुस्मृतीवर घसरायची काय गरज होती? मनुस्मृतीच्या नावाने खडे फोडणाऱ्यांचा प्रतिवाद केलाच पाहिजे. आयुष्यभर ज्याला धंद्यातला ध माहित नव्हता त्या म्हाताऱ्याने वयाच्या ऐशीव्या वर्षी म्हणे २०० कंपन्या उघडायला मदत करायची. फार सुंदर प्रस्ताव आहे. नेमक्या याच कारणासाठी मला तुमच्या पातळीस यायची कणभरही इच्छा नाही. तुमची पातळी तुम्हांस लखलाभ होवो. उर्वरित आयुष्यासाठी शुभेच्छा. आ.न., -गा.पै

* आधी दोघेही परंपरावादी आणि कथित पुरोगामी

"जन्माधारीत विषमता नाकारण्याची अपेक्षा करतो" आणि "जन्माधारीत विषमता नाकारतो" या दोन विधानांमध्ये संपण्याची चर्चा व्यक्तिगत होऊन कुठल्याकुठे येऊन पोहोचली आहे ?

* परंपरावादी सावरकरांनी विज्ञानवाद स्विकारुन शब्द आणि ग्रंथ प्रामाण्य नाकारण्यास शतकपुर्ती समारोह अजून किती वर्षांवर आहे हे मोजण्याची वेळ असताना, "जन्माधारीत विषमता नाकारतो" हे तीन शब्द बोलण्या लिहीण्यासाठी जीभ अथवा बोटे अडखळण्याचे खरे म्हणजे कारण नसावे. शब्द आणि ग्रंथ प्रामाण्य नाकारण्याची गरज सावरकरांना सुमारे शंभर वर्षांपुर्वी उमजली, या मागे काही विचार असेल की नाही तो विचार समजून घेण्याचा परंपरावादी काही प्रयत्न करतात की नाही. शब्द आणि ग्रंथ प्रामाण्य नाकारल्याने आणि आधुनिकीकरणाने हिंदू धर्म आणि संस्कृतीवर कोणतेही आभाळ कोसळण्याची शक्यता नाही. दुसर्‍या बाजूला तुमच्या मनाला सदोदीत छ्ळणारे स्पर्धक धर्म संस्कृती ग्रंथ प्रामाण्यावर आधारीत आहेत आणि ग्रंथप्रामाण्य नाकारल्या शिवाय त्याबाजूची कोंडी सुटण्याची शक्यता नाही. ग्रंथ प्रामाण्य आणि जन्माधारीत विषमता सुस्पष्टपणे नाकारत रहाण्यात नुकसानी पेक्षा फायदा सावरकरांना अधिक दिसला असावा तो इतर परंपरावाद्यांना का दिसत नसेल ? * आता कथित पुरोगामी वरच्या शब्दबंबाळ यांच्य प्रतिसादात काही रिकाम्या जागा भरतो .

याचा काही पुरावा कि उचलली जीभ? अबकड ग्रंथांवर भरपूर चर्चा झाली आहे ....आणि काही इतके घाणेरडे आणि फालतू नियम आहेत त्यात कि बनवणाऱ्याच्या मानसिकतेची लाज वाटावी! मग यावरसुद्धा ............ चांगलीच होती कालसुसंगत होती पण नंतर तिला वाईट बनवले गेले हे असले गोलमोल प्रचार करायचे!

जन्माधारीत विषमता नाकारण्यासाठी एक ग्रंथ प्रामाण्य नाकारण्याचे शब्दबंबाळ यांचे स्वागत पण अशा सुस्पष्ट पद्धतीने इतर धर्मीय ग्रंथांचे ग्रंथप्रामाण्य नाकारण्यास ते तयार आहेत का ? की त्या बाबत काही अडचण आहे ? प्रतिसादाची प्रतिक्षा असेल.