घडवणूक शब्दांची!

उपक्रमास शुभेच्छा, त्यानिमित्ताने रोचक चर्चा घडत आहे. 'दुसर्‍या भाषेतून आपल्या भाषेत शब्द येणे फारसे वाईट नाही' हा डॉ. म्हात्रेंचा प्रतिसादही पटतो आहे.

आधीपासून असलेले तर काही नवीन शब्द.कोणते योग्य,अयोग्य,सोपे,अवघड याबद्दल अभिप्राय मिळावेत. १) LED = दिवडी (प्रकाश देणारे छोटे दिवे) २) Mobile = चलभाष ३) Acceleration = त्वरण ४) Generator = जनित्र ५) Transformer = रोहित्र ६) Air conditioner = वाकु( वातानुकूलक चे लघुरुप) ७) CFL = स्वल्पदीप ८) Adhesive = आसंजी ९) Direct Current दिष्ट धारा १०) Absolute निरपेक्ष ११) Acoustic ध्वनिक १२) Adaptor अनुकूलक १४) Air break वातारोधी १५) Coil कुंडल १६) Alarm संकटघंटी १७) Amplifier प्रवर्धी १८) Anode धनाग्र १९) Cathode ऋणाग्र २०) Welding सांधण २१) Array विन्यास २२) Audio श्रुति २३) Illumination दीपन २४) Diode = एकदि (एकाच दिशेत वीजप्रवाह वाहू देतो म्हणून) २५) Pentode = पंचोड २६) Conductor = सुवाहक २७) Insulator = दुर्वाहक २८) Semiconductor = अर्धवाहक २९) Remote = दुनि (दूरनियंत्रक) ३०) Periodic table = अणूक्रमणिका ३१) Talk time = बोलकाळ ३२) Firewall = जालभिंत ३३) Router = मार्गक ३४) Flash = तडीत ३५) Hardware = यंत्रणा ३६) Software = मंत्रणा ३७) File = धारिका ३८) Pixel = चित्रपेशी ३९) LCD = दसद(द्रव स्फटीक दर्शक) ४०) Charger = भारक ४१) चॅनेल = वाहिनी ४२) कॉम्प्लेक्स = क्लिष्ट ४३) कंटीन्यूअस = सतत की अविरत? ४४) कन्व्हिनियंट = सुलभ ४५) कन्व्हर्टर = रुपांत्रक ४६) डाटा = विदा ४७) डिजिटायझर = अंकक ४८) इलेक्ट्रॉन = विजक ४९) एक्स्टेंशन = विस्तार ५०) फॅसिलिटी = सुविधा ५१) इंडिकेटर = दर्शक ५२) इन्फॉर्मेशन = माहिती ५३) इन्स्ट्रुमेंट = उपकरण ५४) इंटरकनेक्ट = अनुबंध ५५) मल्टिप्लेक्सर = चयनक ५६) पोर्टेबल = जंगम ५७) रेंज = पल्ला ५८) रिअल टाईम = यथाकाल ५९) सेन्सर = संवेदक ६०) सिग्नल = संकेत ६१) स्केच = रेखाटन ६२) स्टोअरेज = साठवण ६३) स्विच = खटका ६४) सिस्टिम = प्रणाली ६५) टेप = फीत ६६) टेम्परेचर इंडिकेटर = तापदर्शक ६७) ट्रॅन्समिशन = पारेषण ६८) युजर = वापरदार

मिपाकर नरेंद्र गोळे यांच्या आभासी उपकरणन भाग २ धाग्यामधून

लेखाचा आणि लेखकाच्या मतांचा आदर आहेच, पण भाषा हा विषय आला कि माझ्या मनात खाली दिलेले (विस्कळीत) विचार येतात. ज्ञानेश्वरांनी लिहिलेली-बोललेली मराठी शिवाजी महाराजांपर्यंत वेगळी झाली असेल, टिळकांपर्यंत अजून वेगळी झाली असेल, पु लंपर्यंत अजून वेगळी झालीये, अजून पुढे कोण लेखक येतील ती अजून वेगळी होईल. आधी आपल्या कितीतरी शब्दावरती फारसी चा प्रभाव होता, आता हिंदी इंग्लिश चा असेल. भाषा हि फक्त विचारांच्या देवाण-घेवाणीचं साधन आहे, विचार कळाल्याशी मतलब, भाषा कुठली का असेना. ज्ञानेश्वरांनी त्या काळातील शुद्धतेत कमी अशा प्राकृत भाषेत ग्रंथ लिहिला (व्याकरणाचे नियम पळाले का, आणि असतील तर कुठले? संस्कृत चे? ते माहित नाही ). थोडक्यात कदाचित त्या काली अशुद्ध गणल्या गेलेल्या भाषेत ग्रंथ लिहिला, आणि आपण ती भाषा शुद्ध करण्याचे प्रयत्न करतो हा मला कधी कधी विरोधाभास वाटतो. असं वाटतं कि ज्यांना भाषा शुद्ध हवीये त्यांनी संस्कृत मधून बोला. आणि ज्यांना बोली भाषा (जशी आहे तशी ), त्यांनी मराठीतून बोला.

आमच्या आजोबांची पिढी लै हुशार. इंग्रजीला बेमालूमपणे मराठीत घोळवणारी. खाली धोतर आणि वर कोट घालणारी. जसा पेहराव तशीच भाषादेखिल. सार्वजनिक वाहतूक-व्यवस्था आली आणि त्याबरोबरीने Ticket हा शब्ददेखिल आला. पण त्याला मराठी पेहराव देत त्यांनी "तिकिट" बनवले आणि वापरलेदेखिल. पण त्यांची पिढी गेली आणि नंतरच्या पिढ्यांना इंग्रजी शब्दांचे मराठीकरण करणे म्हणजे गांवढळपणा असे वाटू लागले. ती पिढी इंग्रजी शब्द जसाच्या तसा वापरू लागली. एवढेच नव्हे तर, जी मंडळी त्याचे देशीकरण करीत, त्यांना हंसू लागली. आमची पिढीदेखिल आता तेच करते. पण कधीतरी मराठीची उबळ येते आणि मग आम्ही संस्कृतला वेठीला धरून एखादा अवजड-बोजड शब्द घडवायला बसतो. आता हेच पहा - आमच्या आजोबांनी Ticket चे "तिकिट" केले नसते तर काय झाले असते? आम्ही Ticket असाच उच्चार करीत राहिलो असतो. जे तिकिट/टिकट म्हणतात त्यांना हंसत राहिलो असतो. आणि वर त्याला "प्रवासपत्र" असे नाव सुचवीत राहिलो असतो!! थोडक्यात काय तर आमच्या आजोबांच्या "तिकिटा"मुळे मराठीची "प्रवासपत्रा"तून सुटका झाली! केवळ तिकिटच नव्हे तर, Cupboard (कपाट), Tumbler (टमरेल), Tinpot (टिनपाट), Gasoline (घासलेट) असे अनेक शब्द त्याकाळी मराठीत आणले गेले आणि मराठी अधिकाधिक संपन्न होत गेली. अजूनही वेळ गेलेली नाही. देशीकरण झालेले अनेक शब्द अल्प-शिक्षित मंडळी वापरीत आहेत. त्यांना प्रमाण मराठीत जागा देता येईल आणि बोजड शब्दांपासून मराठीचे रक्षण करता येईल!

जे सध्या बोलले जातेय आणि अशुद्ध मानले जातेय त्यातलेच कित्येक शब्द रूढ होतात आणि प्रमाण किंवा शुद्ध मानले जातात. सध्याच्या संस्कृतनिष्ठ मराठीला दख्खन पठाराच्या दगडधोंड्यांचा आणि मातीचा वास नाही. यादवकाळापर्यंत तो होता. ती मराठी आजही अस्सल वाटते. त्यात संस्कृत शब्दांचे सुंदर तद्भवीकरण आहे. इतकेच नव्हे तर अनेक कानडी शब्द मराठीचा साज लेऊन वावरतात आणि मराठीला समृद्ध करतात. आज शेजारच्या दक्षिण भारतीय भाषांशी मराठीचा संबंध तुटल्यात जमा आहे आणि विस्तीर्ण दख्खन पठारातल्या वेगवेगळ्या प्रदेशांत जी समरसता होती ती लोप पावली आहे. देशी शब्दांचे आदानप्रदानही थांबले आहे. कदाचित ळोकाग्रहास्तव झालेल्या भाषावार प्रांतरचनेचा हा एक साइड इफेक्ट असावा. सध्या हिंदी लादली जातेय हे खरे आहे. कोणत्याही सरकारी दस्तऐवज किंवा अर्जविनंतीसाठीच्या फॉर्मात पहिले वाक्य किचकट हिंदीत आणि नंतर त्याचे भाषांतर त्याहूनही किचकट मराठीत असते. कारण घण आणि ऐरण घेऊन हे शब्द ' घडवलेले' असतात. अर्थात ही घडवणूकहीच सदहेतूनेच चालली आहे. सावरकरनिर्मित शब्दांप्रमाणेच यातले काही थोडे काळाच्या ओघात टिकतील, बाकी सारे वाहून जातील. क्रमशः

चांगला उपक्रम आहे पण प्रत्येकच विशेषतः तांत्रिक शब्दाला मराठी शब्द शोधायला हवा अशी गरज वाटत नाही. वर दिलेले अंकक , भारक, तडीत असे शब्द काहीसे अनावश्यक व रुळण्यास कठीण वाटतात. मुळात ते अगदी प्रयत्नपुर्वक लक्षात ठेवावे लागतील. निदान जे शब्द आधीपासूनच (पक्षी ऑलरेडी) मराठीत आहेत त्यांच्याकरिता इंग्लिश वा हिंदी शब्द वापरणे टाळले (म्हणजे अव्हॉइड) केले तरी खूप होईल. काही लोक म्हणतात की त्यांना इंग्लिशमध्ये स्वतःला एक्स्प्रेस करणं कन्व्हिनियंट वाटतं त्यांना मला म्हणावसं वाटतं की तुम्ही एकदा मराठीतून व्यक्त व्हा आणि अनुभवा किती सहज आणि सोयीचं आहे ते.

या धाग्यावर आतापर्यंत आलेल्या प्रतिसादांमधून काही गैरसमज झालेत असं लक्षात आलंय.ते दूर व्हावेत यासाठी थोडसं..... १) परभाषेतून आलेले झाडून सगळे शब्द बदलून त्या जागी मराठी शब्द पेरायचे नाहीयेत.ते शक्यही नाही. २) ......येऊ देत आले तर परभाषेतून शब्द.काय होतंय त्याला?भाषा ही अशाच प्रकारे समृध्द होत असते,भाषा ही प्रवाही असते वगैरे वगैरे..... तर अशा प्रकारे नको इतकी सहिष्णुता दाखवून मराठी भाषेत येतील तितके परके शब्द स्वीकारणे,परभाषेचं व्याकरण मराठीच्या व्याकरणावर आक्रमित होऊ देणं यामुळे मराठी कशी समृध्द होते हे काही समजलं नाही.यासंदर्भात याच धाग्यातल्या या छायाचित्रात सावरकरांनी काही दशकांपूर्वी सांगितलेलं पुरेसं ठरावं. https://www.misalpav.com/comment/1000312#comment-1000312 ३) मराठी कथालेखक यांचा हा प्रतिसाद ....वर दिलेले अंकक,भारक,तडीत असे शब्द काहीसे अनावश्यक व रुळण्यास कठीण वाटतात. मुळात ते अगदी प्रयत्नपुर्वक लक्षात ठेवावे लागतील..... हे शब्द आपण सतत वापरत नाही म्हणून ते रुळण्यास कठीण वाटतात.हे वर दिलेले शब्द कठीण वाटत असतील तर शासनाने बनवलेले तंत्रविषयक पारिभाषिक कोश पहावेत.त्यामानाने हे खुप जास्त सोपे वाटतील.सतत वापरत गेलं की हे शब्दही आपलेसे वाटू लागतील.यासाठी थोडा विश्वास,संयम हवा.वापरासाठी नवीन असल्याने ते सुरुवातीला प्रयत्नपूर्वक लक्षात ठेवावे लागतील हे साहजिकच आहे.मिपावर लांबलचक शब्दांची अनेक लघुरुपे बनवून इथे सतत वापरल्यानेच आता सहज आठवतात ना? ४)भाषा हे केवळ विचारांचे आदानप्रदान सहज व्हावे म्हणून असेल तर मुकबधिरांसाठीची हातांनी दर्शवायची चिन्हांची भाषा(sign language)हीच जागतिक भाषा म्हणून करायला हवी.ती बोलीभाषांपेक्षा जास्त फायदेशीर ठरेल.अनेक भाषा शिकायला नकोत,परक्या शब्दांचं आक्रमण नको.बरेचसे प्रश्न निकालात निघतील. ५) मराठी भाषाविकासाबद्दलची अनिच्छा,निरुत्साह,पैसे मिळवून देण्याबाबत इंग्लिशची मराठीशी तुलना, इंग्लिशबद्दलचा अहंगंड या सगळ्यातून मराठीवर अन्याय होऊ नये असे वाटते.

*मुंबई खरंच महाराष्ट्राची राहिली आहे का?* *मराठी भाषे सोबतच आज मराठी माणूसही संपत आला आहे.* काल माझ्या मुलाच्या आयसीएसई बोर्डाच्या शाळेत सर्व इयत्तांसाठी orientation दिवस म्हणजेच शाळेची तोंड ओळख होती. इतके वर्ष नोकरी निमित्ताने मी कधीच हजर राहू शकले नाही पण काल आवर्जून उपस्थिती दर्शविली कारण होते की आता मुलगा मोठ्या इयत्तांमध्ये इयत्ता तिसरी मध्ये जाऊ लागला आहे तर आता आपल्याला जवळून शाळेविषयी सर्व कळायला हवे. यामध्ये मुख्याध्यापिका बाईंनी शालेय वर्षात शिकविल्या जाणाऱ्या भाषणविषयी माहिती देताना असे सांगितले की इंग्रजी ही प्रथम भाषा म्हणून शिकवली जाणार, हिंदी ही द्वितीय भाषा म्हणून या दोन्ही भाषांचे वर्ग रोज भरवले जाणार आणि मराठी ही तृतीय भाषा म्हणून शिकवली जाणार असल्याने मराठीचा वर्ग फक्त आठवड्यातून एकदाच भरवला जाईल. मराठी मन एकदम आतून ढवळून निघालं. सर्वात शेवटी प्रश्नोत्तरे असणार होते म्हणून मी उशीर होत असतानाही थांबले आणि मुख्याध्यापिका बाईंना प्रश्न केला की इंग्रजी माध्यम शाळा आहे म्हणून इंग्रजी ही प्रथम भाषा म्हणून मान्य आहे, पण आपण महाराष्ट्रात असताना जर मराठी ही राज्यभाषा आहे तर शासनाच्या नियमाप्रमाणे आपण मराठी ही द्वितीय भाषा म्हणून शिकवायला हवी आणि इतर कुठल्याही भाषेला तुम्ही तृतीय भाषेचा दर्जा द्यावा. तेवढ्यात बाईंकडून माईक चा ताबा घेत शाळेचे अमराठी भाषिक ट्रस्टी मला समजावू लागले की मुंबई आता खूप व्याप्त झाली आहे आणि इथे सर्व मिश्र भाषिक राहतात म्हणून हिंदी द्वितीय स्थानी शिकवली जाते. त्यावर मी त्यांना महाराष्ट्र शासनाच्या नियमांबाबत व २००९ साली प्रकाशित झालेल्या परिपत्रक विषयी आठवण करून दिली असता ते म्हणाले की आम्ही सर काही नियमाप्रमाणे करत आहोत आणि आत्ता सांगितल्याप्रमाणे सर्व होत राहणार, आणि जर तरी तुमचा विरोध असेल तर तुम्हाला तुमचा मार्ग मोकळा आहे. मनातील सर्व राग गिळून मी त्यांचे धन्यवाद मानले आणि हे ही ठणकावले की मला माझे सर्व मार्ग, प्राधान्यक्रम आणि गरजा या सर्व चांगल्याच माहीत आहेत आणि मी त्या कटाक्षाने पाळते आणि पुढेही पाळत राहील. हे प्रतिउत्तर ऐकल्यानंतर त्यांनाही खूप राग आला आणि त्यांनी तिथेच सर्व कार्यक्रम संपवला. बाहेर येऊन मी पुन्हा त्यांची भेट घेतली आणि त्यांना गोड शब्दात पुन्हा एकदा सांगितलं की आपली शाळा अजून नवीन आहे आणि कायद्यात राहिलो तर आपल्याला योग्य प्रकारे शासनाचे प्रमाणपत्र मिळेल त्यावर फक्त मला ते परिपत्रक पाठवा मी बघतो इतके बोलुन त्यांनी माझा निरोप घेतला. यावर मी अमाच्या शाळेच्या इयत्ता ३री च्या व्हॉट्स ऍप ग्रुप वर भावना व्यक्त केल्या की ट्रस्टी ने तुम्हाला तुमचा मार्ग मोकळा आहे असे शब्द वापरायला नको हवे होते त्यांचा पालकांशी बोलण्याचा दृष्टीकोन चुकीचा आहे. यावर काही अमराठी भाषिक सहजगत्या विरोध करत व्यक्त होत राहिले. आधी ते गोड शब्दात विरोध करत होते व नंतर जेव्हा मी त्यांना सांगितलं की मराठी भाषेला द्वितीय भाषेचे स्थान मिळवून देणं माझा मला लोकशाहीमध्ये संविधानाने दिलेला मूलभूत अधिकार आहे आणि मी त्याचेच पालन करत शाळेची व सरकारशी जमेल तसे संवाद साधून प्रयत्न करत राहणार. यावर मला सर्व विविध प्रांतातून आलेले अमराठी भाषिक एकत्र येऊन खूप काही बोलू लागले. कुणी म्हणालं तुम्हाला जर इतकचं तुमच्या पाल्याला मराठी भाषा शिकवायची असेल तर तुम्ही त्याला जास्तीच्या शिकवणीला टाका मराठी शिकवण्यासाठी. मी ही त्यांना तसाच बोलले की तुम्हाला मराठी इतकीच कठीण वाटते आणि शाळांनी ती अभ्यासक्रमात सामावून घेतली तर आमच्या पाल्यांचे कसे होईल अशी भीती असेल तर तुम्ही तुमच्या मुलांना त्या वेळी जास्तीची शिकवणी लावून मराठी शिकवा आणि त्यांना पारंगत करा. त्यावर ते सर्व आणखी तोषाने मला बोलू लागले. मग मी ही म्हणाले की तुम्ही महाराष्ट्राचे पाहुणे आहात तर तुम्ही आमच्यावर अशी का जबरदस्ती करता? ज्या गोष्टी तुम्ही केल्या पाहिजे त्या आमच्याकडून का अपेक्षा करता? तर त्यांना पाहुणे म्हणाले म्हणून अती जास्त राग आला. एकीने तर कहरच केला. त्या बाई म्हणे की मुंबईत पंजाबी सिंधी आणि गुजराती लोक जास्त राहतात तर मग आम्ही पण शासनाकडे हट्ट धरायचा का की आमची मातृभाषा द्वितीय भाषा म्हणून शिकवली जावी? तेव्हा त्यांना मला कान उघाडणी करावी लागली की बाई तुमच्या मताचा आदर आहे पण एक लक्षात ठेवा मुंबई महाराष्ट्रात येते आणि महाराष्ट्राचा अविभाज्य घटक आहे. त्यामुळे जी महाराष्ट्राची राज्यभाषा असेल तिलाच वरचे स्थान प्राप्त व्हावे ही माफक अपेक्षा असणं काही गुन्हा नाही तर अमाचा मूलभूत हक्क आहे. त्यात भरीत भर एक बाई म्हणे हिंदी ही आपली राष्ट्रभाषा आहे आणि आपण तिचा आदर करायला हवा. अहो पण कोण अनादर करत आहे हिंदीचा? आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे कुठलाही कागदोपत्री पुरावा नाही की हिंदी ही आपली राष्ट्रभाषा आहे म्हणून. हा फक्त काही लोकांचा भ्रम आहे. पण ऐकेल तो खरा. मी त्यांना खूप समजावण्याचा प्रयत्न केला की आमची गरज नाही तर तुम्ही तुमची वैयक्तिक गरज पाहून मुंबईमध्ये स्थलांतरित झाले आहेत त्यामुळे तुम्ही नवीन ठिकाणी आलेल्या संस्कृतीला व तेथील लोकांना मान देवून आणि त्यांचा आदर ठेवून वागले पाहिजे जसा आम्ही तुम्हाला देतो. तुम्ही जर स्वतः ला आमच्यासोबत सामावून घेण्याचा प्रयत्न करतच नाहीत तर तुम्ही आमच्यापैकी एक कसे? तुम्ही तर आमच्यासाठी काही काळासाठी आलेले पाहुणे आहात ना? पण हे इतक्यावरच थांबले नाही. ग्रुप अडमीन यांना मान देवून मी माझे भाष्य कधीच थांबवले होते पण तरीही त्यावर प्रतिक्रिया येतच होत्या. सारखी विचारणा होत होती की आमच्याच देशात आम्ही पाहुणे कसे वगैरे वगैरे. मी त्यांना उदाहरणादाखल हे ही सांगितलं की जर उद्या तुम्ही दुबई, युरोप अथवा आफ्रिकेत गेलात की तुम्ही तिथेही हिंदीची जबरदस्ती कराल की अनुक्रमे उर्दू, फ्रेंच आणि स्पॅनिश भाषा शिकून तुमचं दैनंदिन जीवन जगाल? पण कुणीही ऐकायला तयार नाही. सरतेशेवटी मी सर्वात शेवटचा संवाद टाकला की मराठी माणसाचं दुर्दैव इतकं मोठं आहे की या ग्रुप मध्ये जवळपास ३०-४०% मराठी भाषिक असूनही कालपासून कुणीच काहीच बोलत नव्हत आणि १-२ जन चक्क विरोधात बोलत होते. यातूनच कळत की आपल्यावर ही वेळ का आली आहे आणि ती म्हण पण अगदी खरी आहे की मराठी माणूसच मराठी माणसाचे पाय ओढतो आणि हे एक कटु सत्य आहे. इतकं बोलुन मी अडमिन बाईंना वचन दिलं की यापुढे कसल्याही प्रतिक्रिया आल्या तरी मी त्यावर तुमचा मान राखून काही भाष्य करणार नाही. त्यावर एका मराठी भाषिक महोदयांनी फक्त इतकचं लिहिलं की मला वाटतं हा ग्रुप अशा सर्व चर्चांसाठी नाही आणि तो फक्त शाळेविषयी आणि मुलांच्या शाळेतील असणाऱ्या गराजांविषयी चारचांपुरताच मर्यादित रहावा. अरे दादा पण मी पण तर शाळेमध्ये शिकवल्या जाणाऱ्या चुकीच्या गोष्टींबद्दल बोलत होते हे त्याच्या लक्षातच येईना त्याला कोण काय करील? फक्त एक गुजराती मैत्रीण जी पूर्णपणे महाराष्ट्रातील भाग आहे आणि छान मराठी बोलते तिने माझी बाजू सुरुवातीपासूनच शेवटपर्यंत घेतली तिचं कौतुक तर आहेच पण मराठी भाषिकांची इतक्या संवेदनशील विषयांना हाताळण्याची पद्धत पाहून खंत ही वाटली. यानंतरही माझ्यावर टीका होत गेल्या आणि एक एक करून आत्तापर्यंत जवळ जवळ ८ अमराठी भाषिक व्यक्तींनी तो ग्रुप सोडला. माझ्यासाठी खरंच एक मोठं आश्चर्य आहे की बाहेरून कैक प्रांतातून आलेले लोक जर आज मराठी विरोधात एकत्र येऊ शकतात तर आपण महाराष्ट्रातील लोक का आणि कुणाला घाबरतो आहोत? हे लोक चक्क असं विधान करतात की असंही आता मुंबईत पंजाबी, गुजराती आणि सिंधी जास्त आहेत तर त्यांच्या मागण्या मान्य व्हाव्या अरे मग ही मराठी माणसं नक्की कुठे जात आहेत? ते आहेत इथेच आहेत पण आज सर्व जण मूग गिळून गप्प बसले आहेत असं म्हणायला हरकत नाही. मी इतरांना नाही तर मला स्वतः ला ही तितकंच दोषी मानते आहे. आता फक्त एकच विनंती आहे की वेळ गेलेली नाही जागे व्हा, संघटित व्हा आणि महाराष्ट्रातील सर्व माध्यमांमध्ये सर्व शाळांमध्ये राज्य शासनाने जाहीर केलेल्या परिपत्रकात लिहिल्याप्रमाणे योग्य ते स्थान देऊया. *तेजस्वी कलढोणे-घाटे*

३.५० ते ४.३८ पर्यंत इरावती हर्षेंचं मराठी ऐका. https://youtu.be/z0Gc91HZohY

मराठी बोलताना इंग्रजीच्या कुबड्या घेऊन बोलणे खरेतर लाजिरवाणे वाटले पाहिजे पण तो एक कौतुकाचा, आदराचा विषय बनतो. बोलताना अतिरेकी इंग्रजी शब्दांचा वापर म्हणजे सदर व्यक्ती उच्चभ्रू, उच्चशिक्षित, समाजाच्या अभिजन वर्गातली आहे ह्यावर शिक्कामोर्तब असे अत्यंत विकृत समीकरण बनलेले आहे. खरे तर अशा व्यक्तीचे मराठीही चांगले नाही आणि इंग्रजीही अशी मला तरी शंका येते. आचार्य अत्रे हे अनेक वर्षे शिक्षणाकरता इंग्लंडला होते. ते परत आल्यावर त्यांना मराठीत एक भाषण करायचे होते. त्याची त्यांनी चांगली तयारी होती. पण त्यातील मुख्य भर हा आपल्या बोलण्यात इंग्रजी शब्द असता कामा नये ह्यावर होता. आपण इंग्लंडमधे राहिलो असल्यामुळे ह्या बाबीकडे त्यांचा कटाक्ष होता. (अंगावर इंग्रजी सूटबूट धारण करण्यात त्यांना फार चुकीचे वाटत नव्हते. पण आपल्या मराठी भाषेला अशा प्रकारे सूटबूट चढवणे हे साफ नामंजूर होते.) अर्थात तो जुना काळ होता. आज असे झाले तर उलट प्रकार होईल. जास्तीत जास्त परदेशी इंग्रजी शब्द, इंग्लंड वा अमेरिकी पद्धतीने उच्चारण्याची अहमहिका सुरू होईल ह्यात शंकाच नाही. मला वाटते की भाषेत काय बदल व्हावेत ह्याबद्दल एक निरोगी संघर्ष कायम चालू असला पाहिजे. नव्या शब्दांची आयात वा जुन्या शब्दांचे पुनरुज्जीवन वा मराठीतच नवे शब्द जन्माला घालणे ह्या वेगवेगळ्या भूमिका आहेत. समाज काय स्वीकारतो ह्यावर भाषा कशी बदलते ते अवलंबून आहे. ज्यांना मराठीचा अभिमान आहे (गर्व नाही!) त्यांनी आपापल्या परीने नवे चांगले मराठी शब्द नव्या शब्दांच्या आयातीला पर्याय म्हणून सुचवले पाहिजेत. नाहीतर मराठी भाषा नष्ट होईल.

१. गोरीला ग्लास - माकडकाच २. हार्डडिस्क - हार्दीक(थेट अपभ्रंश :)) ३. OTG केबल - अोतार(OT+तार) ४. डेटा केबल - वितार (विदा+तार) ५. सेट टॉप बॉक्स - साधपेटी ६. रिचार्ज - पुभार(पुनर्भार) ७. सिमकार्ड - मामापत्र(मालकाची माहिती भरलेले पत्रक) ८. डेटा केबल = विदावती ९. गोरीला ग्लास = माकडकाच १०. ३.५ mm जॅक = रवटेकू ११. सिम स्लॉट = सरखळी १२. Cathode ray tube = (ऋकिन/रुकिन) ~ ऋण किरण नलिका १३. सोल्डरींग = लयघट्ट

नवीन शब्द * उच्चारायला सोपा असावा. * जास्तीतजास्त ४ किंवा ५ अक्षरे असावीत. * एकच अखंड शब्द असावा.शब्दांचे दोन गट नकोत. १. पेनड्राईव्ह २. बॅककव्हर ३. स्मार्ट टिव्ही ४. इलेक्ट्रिक स्क्रू ड्रायव्हर ५. Printed circuit board(PCB) ६. Monitor ७. Card reader ८. हेडफोन्स ९. हेल्मेट १०. USB

Monitor ला दृश्यदर्शक ?

Otg cable - ओतार तशी Data Cable - डीतार / डातार/दातार/देतार पेनड्राईव्ह - पांडाव /पनडाव/पेंडाव USB - असबी मला कदाचित जमत नसेल परंतु मराठीकरण करताना मराठी उच्चार हा इंग्रजी शब्दाच्या जवळ जाणारा असावा भले त्याला मरीठीत काही अर्थ नसला तरी चालेल असे वाटते. इतर सदस्यांना काय वाटते?

चांगला प्रयत्न. शक्य सगळं आहे. फार पुर्वी आकाशवाणीवर क्रीकेटचं धावतं समालोचन ऐकायचो. त्यानंतर टीवीवरचे हींदी समालोचनही ऐकले आणि त्यानंतर असं वाटलं की क्रीकेट्चे जास्तीत जास्त शब्द भाषांतरीत झाले असतील तर ते फक्त मराठीतच. रन - धावा, स्टंप - यष्टी,धावचित, यष्टीचीत, गोलंदाज, फलंदाज, अजून बरेच... आजच्या पीढीला जर खेळपट्टी, सीमारेषा असे शब्द ऐकवले तर बघत बसेल. विषेश म्हणजे हे शब्द अगदी चपखल बसले, कोणाला ते कठीण वाटले नाहीत की कोणी आक्षेप घेतला नाही की नाके मुरडली नाहीत. अशा प्रकारचं भाषांतर झालं तर कधीही स्वागतार्हच असेल...

धागा वाचून यष्टिचित झालो.

१. इलेक्ट्रिक स्क्रू ड्रायव्हर = विमचा ~ विद्युत मळसूत्र चालक २. हँड स्क्रू ड्रायव्हर = हामचा ~ हाताने वापरायचा मळसूत्र चालक ३. Printed Circuit Board(pcb) = छापटी ~ छापील परिपथ पट्टी ४. Monitor = चित्रक ~ चित्र दाखवणारा ५. USB = जुतार ~ अन्य साधनांची संगणकाशी जुळवणी करायला मदत करणारी तार

हार्दिक , ओतार , विदार वगैरे नवीन शब्द रुढ करणे ही नंतरची पायरी असावी असे मला वाटते. टू स्टार्ट विथ ज्या इंग्लिश शब्दांना मराठीत ऑलरेडी शब्द आहे निदान ते तरी रुटीन कॉनव्हर्सेशनमध्ये रेग्युलरली युज करुयात..व्हाट यू से ? ओह.. माफ करा. असो. असो , मला काय म्हणायचं ते तुम्हाला कळालंच असेल तर आता आपण या उपक्रमाला सुरुवात करुयात का ? मिपावरील इतर धाग्यांवरही मूळ लेख , प्रतिसाद यांत विनाकारण आलेल्या इंग्लिश शब्दांना जमेल तशी'भाषादुरुस्ती" सुचवूयात. काय म्हणणे आहे ? इंग्लिश शब्दांप्रमाणेच 'लोक्स' , वीकांत अशा शब्दही टाळता येतील का ? वीकांत ऐवजी साप्ताहिक सूटी/सूट्या हा आधीच प्रचलित असलेला शब्दप्रयोग करता येईल. लोक्सची तर अजिबातच गरज नाही.