साहित्याचा आधारवड : रा.रं.बोराडे

आदरणीय, ज्येष्ठ मराठी साहित्यिक, ग्रामीण कथाकार प्राचार्य रा. रं. बोराडे सर, यांचे वृद्धापकाळाने काल सकाळी निधन झाले. सर, ब-याच दिवसांपासून आजारी होते. मागील आठवड्यातच राज्य शासनाचा विंदा करंदीकर जीवनगौरव पुरस्कार सरांना जाहीर झाला होता, मसापच्या वतीने तो पुरस्कार साहित्य परिषदेच्या पदाधिका-यांनी घरी जाऊन सरांना तो पुरस्कार दिला तेव्हा, सरांची खालावलेली तब्येत, थकलेपणा, आणि वृद्धापकाळ स्पष्ट दिसत होता.

सरांची 'पाचोळा' कादंबरी प्रचंड गाजली होती. पन्नास वर्षानंतरही साहित्य रसिकात त्याची चर्चा होते. ‘आमदार सौभाग्यवतील ही कादंबरीही त्यांनी लिहिली आणि गाजली. आम्ही एम.ए.ला होतो तेव्हा अभ्यासक्रमात कादंबरीचं रुपांतर नाटक म्हणून झालं आणि ते नाटक आम्हाला अभ्यासालाही होतं. अभ्यासासाठी नाटकही पाहिलं होतं. सरांच्या 'चारापाणी' या कादंबरीला मराठवाडा साहित्य परिषदेचा कै. नरहर कुरुंदकर पुरस्कार जसा मिळाला, तसे महाराष्ट्र शासनाचे विविध पुरस्कार सरांच्या लेखनाला मिळाले.

मराठवाडा साहित्य परिषद, छत्रपती संभाजीनगरच्या कार्यकारिणीत असल्यामुळे अनेक थोरा-मोठ्यांची व्याख्याने आणि भेटी होतात. वक्त्यांची भाषणं ऐकायला मिळतात, सरांची तब्येत ठीक होती तोपर्यंत सर कायम साहित्य परिषदेत विविध कार्यक्रमांना हजेरी लावत असायचे. ग्रामीण माणूस, त्याचं जगणं, त्याची भाषा, समस्या, आधुनिकीकरणाचे परिणाम, असं सर्व लेखन सरांचे वैशिष्ट्ये होतं.

कणसं आणि कडबा, पेरणी, ताळमेळ, मळणी, नातीगोती, खोळंबा आदी कथासंग्रहासह सरांच्या लेखणीतून उतरले. महाराष्ट्र राज्य साहित्य संस्कृती मंडळाचे सर सदस्य ते अध्यक्षही राहिले. साहित्य प्रवाहातील ग्रामीण साहित्य संमेलनाचे सर अध्यक्षही राहीले. सरांचे शेवटपर्यंत लेखन सुरु होतं. विविध साहित्यिक त्यांना भेटायला जात असत त्यांनी कधी भेटी नाकारल्याचे आठवत नाही.

साहित्य प्रवाहातील ग्रामीण साहित्याचे सर आधारस्तंभ राहीले. सरांचं साधं राहणीमान ही सरांची ओळख. विनायकराव महाविद्यालय, वैजापूर आणि देवगिरी महाविद्यालय, संभाजीनगर येथे सर प्राचार्य म्हणून राहिले. सर, साहित्यिक कार्यक्रमात अध्यक्ष असतील, वक्ते असतील, किंवा कधी श्रोते असतील सर, डोळे मिटवून ते शांतपणे ऐकत आहेत असे चित्र कायम दिसायचे. एखाद्या मुद्याला सरांची डोळ्यांची उघडझाप झाली की तेवढीच हालचाल. आता त्यातलं काहीच नाही. केवळ आठवणी.

सरांना भावपूर्ण श्रद्धांजली.