सध्या काय वाचताय?

छान ओळख. कादंबरी मिळाली तर वाचेनच. पण सध्या नुसते पुस्तक घेतो आणि इंटरनेट, वॉट्सॅप, मुळं काही पानं वाचतो आणि ठेवतो. प्रवीण बांदेकरांचं 'उजव्या सोंडेच्या बाहुल्या' सुरु केलं ठेवलं. मग मसापच्या कार्यक्रमात राजू बाविस्करांचं 'काळ्यानिळ्या रेषा' आत्मकथन घेतलं काही पानं वाचली ठेवलं. समीक्षेबद्दल गणेश वामन कनाटेचं 'दीर्घ' असंच राहील. अवघड झालं सगळं. -दिलीप बिरुटे

जुन्या काळातली पण मराठीत अनुवादित पुस्तके मुद्दाम पुन्हा वर काढून वाचायला घेतली. खास उद्देश असा काही नाही. सहजच एक वेगळा प्रयोग. रॉबिन कुकचे कोमा, जेफ्री आर्चरची काही (उदा. ट्विस्ट इन द टेल), बेटी महमूदी (नॉट विदौट माय डॉटर) वगैरे. काही आगोदर वाचली आहेत. काही पहिल्यांदाच वाचली. बाकी या हाकामारीचे अल्प परीक्षण चांगले लिहिले आहे. फार म्हणजे फार पूर्वी तडकडताई नावाचे प्रकरण सांगली साईडला असायचे. रस्त्याने ती (तो) निघाल्यावर पोरे बाळे चिडीचूप असत. लपून छपून तिला बघत. आता बातम्या पाहिल्या त्यानुसार ही प्रथा पुन्हा फॉर्मात आली आहे असे वाटते. पण आता पोरे बाळे तितकीशी निरागस राहिली नसतील. सेल्फी काढत असतील तडकडताई सोबत असा अंदाज. चुभूद्याघ्या..

जी ए कुलकर्णी यांची रक्तचंदन, रमलखुणा,हिरवे रावे अमेझोन ने घरपोच केले आहे. पिंगळावेळ,काजळमाया नुकतीच संपवली आहेत. 'पर्व' किंडलवर आणी जी ए डोईजड झाले तर 'पडघवली' बेड साईड टेबलावर ठेवले आहे. कवीता वाचन चालूच आहे. नुकतीच ग्रेस यांची आई या पारंपरिक प्रतीमेला सुरुंग लावणारी एक कवीता वाचली. ग्रेसांनी असे का लिहीले असावे याचा शोध घेत आहे. सध्या एव्हढेच. आई माझी रांगोळीतील टिंब हरवली टिकली कशास पाडू दार, कराया भिंत घराची मधली... माझी आई मत्त वासना संभोगाची भूल क्रूर पशूच्या डोळ्यांमधल्या करुणेचेही फूल..... माझी आई भिरभिर संध्या सूर्य दिलासा नश्वर शब्दांच्याही ओठी काव्यकुळातील भाषा.... आई माझी अरण्यसरिता चंद्र झुलविते पाणी रामासाठी त्यावर लिहिते शिळा अहिल्या गाणी... आई माझी गाव निरंतर पारावरती भरवी संध्याकाळी भगवी होते तिच्या तनूतील ओवी.... आई माझी काजळभरला रे! मायेचा नखरा वेणीमधली नागीण खुडते जसा हिऱ्यांचा गजरा... आई माझी कंचुकीतल्या तरल स्तनांचे दूध गोरजवेळी वाटत फिरतो जोगी कुठला वेध ? संध्येसाठी माझी आई जपून उजळे वात अश्वत्थाम्यापरी हिंडतो जिथे भयंकर घात... त्याहीनंतर आई निघते कळशी घेऊन दूर तेव्हा कळतो खुळ्या नदीला या मादीचा सूर..... आई माझी झुळझुळतांना किणकिणतीही तारा तिच्याच पदराखाली होतो.. शालीन, शिंदाळ वारा... माझी आई सडलेल्या त्या मोहफुलांची मदिरा अपरंपाराच्या पुरुषाच्या ती सोन्याच्या मोहरा ~ग्रेस @प्रचेतस, थोडक्यात केलेले पुस्तक परिचय आवडला. बकेट लिस्ट मधे टाकून ठेवतो.

ऊत्तम कांबळे ह्यांचे “अनिष्ट प्रथा” हे पुस्तक नेटवर मिळाले नी वाचले. त्या नंतर त्यांचेच “देवदासी व नग्नपूजा” हे पुस्तकही आप्पा बळवंत चौकातून विकत घेऊन वाचले. त्यानंतर मध्ये लाॅंग ड्राईव करण्याचा योग आला तेव्हा काहीतरी एकावं म्हणून तूनळी वर कादंबरी शोधली असता “ऊचल्या” ही लक्ष्मण गायकवाडांची कादंबरी आली. तीचा फक्त पहीला भाग वाचला नी ऊर्वरीत भाग ऐकायची गरजच पडली नाही. एकामागे एक असे सर्व वीस भाग संपवले. ऊचल्या/पारधी जातीत जन्मलेल्या लक्ष्मण गायकवाडांची ही आत्मकथा आहे. “मी गरीब होतो नी मला सहानूभूती द्या” असं काहीही कादंबरीत नाही तर फक्त काय घडलं हे ते सांगतात. चोरी करनारे कुटूंब असल्यामूळे त्या कुटूंबातील कुणाला नोकरी मिळायची नाही त्यामूळे चोरी करूनच पोट भरावे लागायचे, चोरी करन्यासाठी वापरल्या जानर्या युक्त्या तसेच भरमसाठ पैसा कमावूनही समाजातील पांढरपेशा जातीतील लोक तसेच पोलीस तेच पैसे त्यांच्याकडून कसे काढायचे ना चोरनारे गरीब झोपडीतच राहीले पण इतरांनी तीन मजली इमारती बांधल्या हे त्यांच्या लिखानातून दिसते. अतिशय भीषण परिस्थीती दाखवनारी ही कादंबरी आहे प्रत्येकाने वाचावीच/ऐकावीच. लिंक https://youtu.be/Ag6DElAgDb8?si=SY_H0Z0wSxpdeac5 देवदासी व नग्नपूजा ह्यावर लेख लिहायचे मनात होते पण शब्द जास्त बसले नाहीत म्हणून ऐवढेच लिहीले. ते देतो. काही दिवसांआधी जोगवा सिनेमा पाहीला होता. तेव्हा जोगत्या जोगतीनी, देवदासी ह्या प्रथेबद्दल माहीती पडले. कर्नाटकातील सौंदत्ती, जिल्हा बेळगाव इथे यल्ल्म्मा देवीला मूले मूली अर्पन केले जाण्याची प्रथा होती. त्यांचं लग्न देवीशी लावून देण्यात यायचं. हे मूलं मूली जोगवा मागून आपले पोट भरायचे. बर्याच मूली वंतर वेश्याव्यवसायाला लागायच्या. कर्नाटकातील सौंदत्ती, कोकटनूर, नी महाराष्ट्रात जत ला यल्लमाची मोठी मंदीरे आहेत. चंद्रगुत्ती ह्या शिमोग्गा जिल्ह्यातील ठिकाणी तर नग्नपूजा चालायची. वरदा नदीत आंघोळ करून चार किलोमीटर असलेल्या मंदीरापर्यंत स्त्री पुरूष नग्न होऊन जायचे,१९८६ साली कर्नाटक सराकरने ना दलीत संघर्ष सनीतीने ही प्रथा बंदं पाडली. ह्या विषयात ऊत्तम कांबळे ह्यांनी संशोधन करून “देवदासी व नग्नपूजा” हे पुस्तक लिहीले. ते मागच्या आठवड्यात एबीसी चौकातून विकत घेऊन वाचले. त्यात ह्या देवदासी प्रथेबरोबरच बरीच माहीती होती. गुजरात मधील मेहसाना जिल्ह्यात बहूचर माता मंदीर आहे. ही देवी किन्नरांची कूळदेवी म्हणून प्रसिध्द आहे. पुर्वी पुरूषांना ह्या देवाला अर्पून किन्नर बनवले जायचे. त्याची एक प्रोसेस होती जी इथे सांगत नाही. १८९० साली बडोद्याच्या गायकवाडांनी कायदा करून हा प्रकार बंदं केला. आज गूजरातला आलो होतो. ह्या देवीच्या मंदीरात गेलो. परिसर न्याहाळला. एका झाडाखाली बरेच किन्नर बसले होते. तिथले काही क्षणचित्रे.

ह्रु. गुप्ते - गोठण्यातल्या गोष्टी वाचलं आहे. व्यक्तिचित्रं फारच लांबवली आहेत आणि आवर्तनं वाटतात. त्यांच्याकडे नावीन्य दिवाळींनंतरच्या फुटणाऱ्या फटाक्यासारखं झालंय. कोकण - जयवंत दळवी, पेंडसे यांच्या वर्णनातला आता राहिला नाही असं वाटतं. सामाजिक बदलला तसा तो दिसण्यातही . कवी नायगावकर मुलाखतीत म्हणतात की मला बऱ्याच जणांनी सांगितलं की "निसर्गरम्य कोकण पाहा म्हणून गेलो तर झाडं आड येत होती." आता मॉल आड येतात आणि माडांच्या झावळ्यांनी डिश सिग्नल बरोबर येत नाहीत. घरांवरची कौलं फुटतात म्हणून (आणि चाकरमान्यांना परवडतो म्हणून) लोखंडी निळे पत्रे घातले (कोकणी घरपण जरा दिसावं म्हणून) पण मोबाईल रेंज घरात येत नाही. हल्लीचं कोकण विरार वसई होत आहे. असो. खरात,पाटील,माडगुळकर यांचाही घाटावरचा सामाजिक देश बदलला आहेच. रामायण,महाभारतातल्या पात्र आणि घटनांवर नवीन बाजूने पाहताना वगैरे कोणत्याच लेखकांचं आवडत नाही. भैरप्पा असो वा दुर्गा भागवत. त्या गोष्टी एकदा लहानपणी वाचल्यावर नंतर त्यात भर घालणे कंटाळवाणे वाटते. किन्नरांचे जीवन एकदम हाईफाई झालं आहे. निवडणुकीत निवडून येत आहेत,आखाडे चालवत आहेत,कुंभमेळ्यात स्नानासाठी वरचा नंबर आहे,सिनेमा तसेच मालिकांत एक तरी किन्नर पात्र असला पाहिजे. त्यांचं क्रिकेट आणि कबड्डी स्पर्धाही येतील. अशोक शहाणे लिखित नपेक्षा पुस्तकात बऱ्याच लेखकांची लेखनाची चिरफाड केली आहे. तर काहींनी आपणहून लेखन थांबवलं आहे याचं कौतुक केलं आहे. सिलेक्टिव मेमरी - शोभा डे (इंग्रजी आणि मराठी अनुवादही आहे.)-आत्मकथन . वाचलं. भारी. लॉर्ड्स ओफ डेक्कन - अनिरुद्ध कनिसेट्टींचं वाचलं. कामाचं. इथे आणखी लिहीन. आता एवढंच.

सर्व परिचय आवडले.

मी नुकतीच जीएंची दोन पुस्तके (रक्तचंदन आणि रमलखुणा) वाचून संपवली आहेत. ती अजून डोक्यात ठाण मांडून बसलीयेत त्यामुळे लवकर दुसरी पुस्तके हातात येतील असं वाटत नाही. पण, काहीतरी नवीन वाचायला पाहिजेच. काय घ्याव सुचत नाहीये. :( भयकथा/कादंबरी आवडीचा विषय नसल्याने हाकामारी कदाचित नाही आवडणार. हलकं फुलकं काही असेल तर सुचवा. सं - दी - प

'एकाला बोलो रे' - शिरीष काणेकर (वाचून होईल शेवटचा चॅप्टर चालू आहे ) 'लॉर्ड्स ऑफ द डेक्कन' - अनिरुद्ध कणिसेत्तिं - अनुवाद मीना संभूस - सुरु करणार या विकेंडला ..

प्रचेतस यांनी सुचवल्याने आणले आहे, पण वाचनाचा वेग फारच मंदावलाय, त्यामुळे लिंक लागत नाही. आता हायलायटर घेउन खुणा करत वाचतोय :) हाकामारी--परीचय आवडला. मिळवुन वाचेन. टार्गेट असद शहा-वसंत लिमये--मागवले आहे, सावकाशीने वाचीन म्हणतो वॉकिंग ऑन द एज- प्रसाद निक्ते--मागवले आहे, सावकाशीने वाचीन म्हणतो-लेखकाने सह्याद्रीच्या माथ्यावरुन सलग ७५ दिवस उत्तर ते दक्षिण भटकंती केली त्याचा वृत्तांत

पेंडश्यांनी नंतर बापूच्या आईवर 'यशोदा' ही छोटेखानी कादंबरी लिहिली. बापूंची आई? नाही पाहिलं. पण गारंबिची राधा वाचलंय. एकूण कोकण चांगला उभा केला आहे. असंच पुढे न्यायचं तर किरण नगरकर (good story teller) (आवडता लेखक)यांचं जशोदा हे (इंग्रजी) पुस्तकं भारी. तसंच त्यांची इतरही पुस्तकं चांगली आहेत. त्याबद्दल @कॉमी यांनी मागे एका लेखात लिहलं आहेच. राजस्थान चांगला मांडतात. ------ गेली पंचवीस तीस वर्ष कोकणात जातोय, बदल तर आहेच पण आकर्षण कमी झाले नाही. पर्यटन म्हणून आणि ग्रूपमध्ये किंवा आयोजित सहलीत जाऊन कुठेही पाहू नये. आणि कोकण तर नाहीच. इतर राज्यांत भाषेचा ,प्रांताचा प्रश्न असतो. पण कोकणात मराठीच्या बहिणी. आपलीच लोकं. शांतपणे कौंटुबिक (एकच) फिरल्यास कोकण वेगळाच उमगतो. हा अनुभव मला आला आहे. त्यांच्या घरांत नेतात, गप्पा मारतात,आपलंसं करतात. --------- ज्यांना मध्ययुगीन दख्खनचा इतिहास समजावून घ्यायचा आहे त्यांच्यासाठी उत्तम, आमचं थोडं उलट झालं. देवळं अगोदर पाहिली गेली, पुस्तक आता वाचलं. पण फोटो सर्वच काढले होते त्यामुळे बारीकसारीक शिल्पं अशी का ते समजलं. --------------- काहीतरी नवीन वाचायला पाहिजेच. काय घ्यावं सुचत नाहीये. -चांदणे संदीप. झुंपा लाहिरीची पुस्तके पाहा. (इंग्रजी) . ---------- मनो यांचं अज्ञात पानिपत वाचून झालंय. त्यावर लिहायचं आहेच. ----------- सुट्ट्या आहेत तर काही चांगलं वाचावं म्हणून पुस्तकं चाळली वाचनालयात आणि मंगेश राजाध्यक्ष संकलित पाच कवि सापडलं. पन्नास साठ कविता आहेतच पण माहितीही दिली आहे. कवी -केशवसूत,ना.वा.टिळक, विनायक, गोविंदाग्रज आणि बालकवी. ---------

विकत घेण्याअगोदर ओनस्क्रीन इथे वाचता येतील.- Zumpa on archive 1) The Namesake https://archive.org/details/namesake0000lahi/mode/1up 2)The Interpreter of Maladies https://archive.org/details/interpreterofmal00lahi/mode/1up दोन्ही नावाजलेली. _________________ वैचारिक हवे असल्यास शशि थरूरची पुस्तके Shashi tharoor books Archive org Shashi tharoor books https://archive.org/details/texts?query=Shashi+tharoor+ ________________ ईमेल टाकून अकाउंट करा . मग पुस्तक पूर्ण दिसेल. कॉपीराइटेड असली तरी वाचकांसाठी खास उपलब्ध केली आहेत archive dot org वर फ्री. डाउनलोड कॉपी नाही.

व्यंकटेश माडगूळकरांचे 'वावटळ' नावाचे गांधीहत्येनंतरेचे छोटेखानी पुस्तक आज सकाळीच वाचून संपवले. गांधीहत्येनंतर पुण्यात दंगे, खानावळी, डबे बंद झाल्यामुळे सडेफटींग असलेले दोन ब्राह्मण मित्र सातार्‍याजवळच्या त्यांच्या गावात जातात. आगीतून फुफाट्यात पडल्यासारखे होते. त्यांचा छोट्या खेड्यांमधून घरी पोचेपर्यंतचा प्रवास, अधेमधे येणारे अनुभव आणि शेवटी घरी पोचल्यावर झालेली बातचीत वगैरेचे परिणामकारक चित्रण आहे.

मला रीडर्स ब्लॉक आलाय. मराठीतलं काहीच वाचवत नाही. एकदोन पानं वाचली की बोअर होतं. नवीन काहीच हातात घेऊ वाटत नाही. सगळीकडे तेच ते रटाळ आहे. ओरिजिनल काहीच नाही. इंग्रजी वाचनाची सवय नाही त्यामुळे तिकडेही बोंबाबोंब! कसा मिळवायचा परत वाचनाचा आनंद? रोजच्या कम्यूटमध्ये जवळ जवळ २० टक्के लोक चक्क हातात पुस्तकं घेऊन वाचताना रोज पाहतो. क्वचित काही मंडळी चक्क कविता बिविता लिहिताना दिसतात पेन घेऊन. विशेषतः तरुण, टीनेजर मंडळी मुद्दामहून जाडजूड पुस्तकं हातात घेऊन वाचत बसली असतात. गावची लायब्ररी नेहमी बिझी असते. लाखभर पुस्तकं आहेत. नुसतं आत गेलं तरी प्रसन्न वाटतं. हे सगळं पाहिलं की किंडल उघडून मराठी पुस्तकं शोधत बसतो. काहीच हाताला लागत नाही. खूप बंडल वाटतं. कालच्या प्रवासात एक सत्तरीतली म्हातारी 'ए आय' असं लिहिलेलं पुस्तक वाचत बसली होती. थोडक्यात म सोशल मिडिया, ए आय यावरची माहिती देणारी पुस्तकं अस्तात तस्लं कोणतंतरी प्रायमर होतं. आयला उत्सुकतेला देखील कसली शिस्त म्हणायची ही!! काहीतरी सुचवा राजेहो. काहीतरी चांगलं, नवं, ताजं, आणि महत्वाचं म्हणजे ओरिजिनल.

नवीन? काहीतरी चांगलं, नवं, ताजं, आणि महत्वाचं म्हणजे ओरिजिनल. Readwhere app यावर काही हिंदी,मराठी,इंग्रजी,कोकणी पेपर्स मिळतील. Jionews app -यावर काही मासिके, साप्ताहिके आहेत. विविध विषय.प्रवासात चाळायला उत्तम.

How Prime Ministers Decide हे पुष्कळ जाहिरात झालेलं पुस्तक गेल्या आठवड्यात वाचून संपवलं. चांगलं आहे, पण गाजावाजा झालाय, तितके नाही. त्याआधी मराठीत दादा कोंडके - एकटा जीव वाचलं. शक्यतो kindle वरती घेऊन वाचतो. पुस्तकं लगेच मिळतात, कुठेही वाचता येतात आणि घरातील जागा व्यापत नाहीत.

थोडक्यात करुन दिलेला पुस्तक परिचय आवडला 👍 गेल्या काही वर्षांत कमी कमी होत आता माझे पुस्तक वाचन पुर्णपणे बंद झाले आहे, सध्या जे काही वाचन होते ते फक्त डिजिटल माध्यमापुरतेच मर्यादीत राहीले आहे. २०२० मध्ये वाचनाचा चष्मा लागल्या पासुन तर छापिल पुस्तक वाचावेसेच वाटत नाही, पण त्यामुळे काही गमावल्यासारखे देखिल वाटत नाही हे विशेष! पुस्तक वाचन थांबल्याने चित्रपट पहाण्यासाठी चांगला वेळ मिळु लागला आणि आता त्यासाठी भरपुर पर्यायही उपलब्ध असल्याने त्यातच जास्ती मजा वाटते.

“घे भरारी” हे ऊद्योगपती/कंत्राटदार श्री बापू कदम ह्यांचं पुस्तक विकत घेऊन वाचलं, एक मराठवाड्याच्या खेड्यातील मूलगा डिप्लोमा मॅकेनीकल करून किर्लोस्कर वगैरे कंपनीत काम करून स्वतची कंपनी काढतो नी मोठा ऊद्योग ऊभा करतो. ऊद्योग ऊभा करताना आलेल्या अडचणी, कंपनी/फर्म ऊभ्या करताना आलेल्या अडचणी, त्यावर काढलेले तोडगे नक्कीच वाचनीय आहेत. ही बापू कदम ह्यांची आत्मकथा आहे. त्यांनी फेसबूक वर मित्रांच्या आग्रहाखातर लिहायला घेतलं होतं. पण २५-३० भाग झाल्यावर त्याला चांगलीच प्रसिध्दी मिळाली व नंतर त्यांनी चेपूवरील लेख ऊडवून पुस्तक छापलं. पुस्तक अतिशय छान आहे. पुस्तकाच्या शेवटी आर्थीक व्यवहार कसे करावेत ह्यावर ऊत्तम मार्गदर्शन आहे. नेमकं आर्थीक व्यवहारात आपण कूठे फसतो हे त्यांच्या पुस्तकातून कळते. नक्की वाचावे असे आहे. हे ऐकमेव पुस्तक आहे जे मी दोन वेळा वाचलेय.

"द विट ऑफ क्रिकेट" - बॅरी जॉन्स्टन... क्रिकेट आवडत असेल तर वाचायला मजा येईल... अर्थात ईंग्लिश काउंटी क्रिकेटचे जास्ती संदर्भ आहेत.. तसेच ४० ते ८० दशकातील असल्याने भारताबद्दल पुर्वीचे समज वगैरे वाचायला विचित्र वाटतात... पुस्तकात खास करुन फ्रेड ट्रुमन यांचे अन डिकी बर्ड यांचे किस्से वाचायला जास्ती मजा येते.... https://www.amazon.in/WIT-CRICKET-Barry-Johnston/dp/0340978899/ref=sr_1_1?crid=1C8UJOEJG3KVJ&keywords=the+wit+with+cricket&qid=1692089130&sprefix=the+wit+with+%2Caps%2C1157&sr=8-1 आता "कारगिल - अनटॉल्ड स्टोरीज फ्रोम द वॉर" वाचायला सुरुवात केली आहे.. पहिलच प्रकरण वाचुन (कॅ. सौरभ कालिया यांचा पाकिस्तानी जवानांनी केलेला छळ) खूप अस्वस्थ व्ह्यायला झाले... https://www.amazon.in/Kargil-Stories-Rachna-Bisht-Rawat/dp/0143445847/ref=sr_1_2?crid=1XJ05O2KDU435&keywords=kargil+rachana+bisht&qid=1692089303&sprefix=kargin+rachana+bisht%2Caps%2C263&sr=8-2

प्रख्यात कन्नड लेखक एस एल भैरप्पा यांची 'वंशवृक्ष' वाचायला सुरुवात केलीय. ह्या आधीही वंशवृक्ष वाचली होती पण त्याला सुमारे वीस पंचवीस वर्षांचा काळ उलटून गेल्याने ती जवळपास विस्मृतीत गेली होती. आता पुन:र्वाचनाने ती नव्याने गवसत आहे. भैरप्पा यांचे 'मंद्र' सोडता जवळपास सर्वच पुस्तके मजकडे आहेत. मंद्र ग्रंथालयातून आणून वाचलेले होते पण फारसे आवडले नव्हते.

William Dalrymple books White mughals https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.242607/page/n9/mode/1up -------------------- William Dalrymple books https://archive.org/search?query=Dalrymple+William+ इथे मिळतील. त्यापैकी The Last Mughal https://archive.org/details/lastmughalfallof0000dalr https://archive.org/details/lastmughalfallof0000dalr city of Djiinns: A Year of Delhi https://archive.org/details/cityofdjinnsyear0000dalr_f7j0 Koh-i-noor the history of the world's infamous diamond https://archive.org/details/kohinoorhistoryo0000dalr ((अहमदशह अब्दाली कोण होता हे कोह-इ-नूर पुस्तकात वाचता येईल. Koh-i-noor the history of the world's infamous diamond https://archive.org/details/kohinoorhistoryo0000dalr ))