तर्क का चुकतात?

TIME... T = TIME, पुरेसा वेळ मिळाला नाही तर... अर्धवट वाचन करून किंवा अर्धवट ऐकून ... I= Information, पुरेशी माहिती मिळाली नाही तर ... M = Money, पुरेसा पैसा नसेल तर E = Employee, ज्याला माहिती गोळा करायला सांगीतली आहे, ती व्यक्तीच फितुर असेल तर ... अर्थात, हा माझा दृष्टिकोन आहे, इतरांची मते वेगळी असतीलच ...

म्हणून तर्क चुकतात.

अजून एक म्हणजे, धृतराष्ट्र होऊ नये आणि एकलव्य पण होऊ नये ...

तार्किक चुका (लॉजिकल फॅलसीज) शिकायला हव्यात. सी एस ल्युईस यांचे "द गेम ऑफ लॉजिक" हे पुस्तक तर्कपूर्ण विचार शिकवण्यासाठी आहे.

सहसा आपण फार मोठ्या यशाची अपेक्षा करतो आणि त्या तुलनेत मिळालेलं कमी यश अथवा अपेक्षा न केलेला धक्कादायक परिणाम याची कारणमीमांसा आपल्याला अपेक्षित असावी. पण या उलट देखील झाल्याची उदाहरणं आहेत. कलेच्या क्षेत्रात तर अशी बक्कळ उदाहरणं आहेत. जेमतेम कर्जफेड व्हावी म्हणून काढलेला सीआयडी हा गुरुदत्तचा सिनेमा, वॉल्ट डिस्ने ची कार्टून्स यांना अपेक्षेपेक्षा जास्त यश मिळालं आहे. औद्योगिक उत्पादनाच्या बाबतीत कधी कधी एखादं बाय प्रॉडक्ट मुळ उत्पादनापेक्षा जास्त यशस्वी होतं तर बऱ्याच वेळेला एखादं उत्पादन काळाच्या बरेच पुढे असते. याचे उदाहरण म्हणजे सॅमसंग चा फार वर्षापूर्वी आलेला एक मायक्रोवेव्ह अवन. त्यामध्ये सेल्फ डाग्नोसिस ची फीचर होती ज्या द्वारे तो सर्व्हिस रिक्वेस्ट तयार करून कस्टमर केअरला पाठवू शकायचा असे काहीसं वाचलेलं आठवतं. मोबाईल नियंत्रित घरगुती उपकरणे असलेली घरे काही वर्षापूर्वी गेरा वगैरे विकसक पुण्यात विकत होती. आता ती वैशिष्ठ्य एकतर सर्वसाधारण झाली असावी किंवा फार लोकप्रिय नसावी. निसर्गात कोणतीही मानवनिर्मित गोष्ट जशी न तशी पुनः निर्मित होत नाही. यालाच गुणवत्ता नियंत्रण पद्धतीत एक विशिष्ठ संज्ञा आहे. तात्पर्य म्हणजे आडाखे चुकणे हे नैसर्गिकच आहे असे वाटते. कल्पणांचं व्यावसायिक यश कसे असू शकेल याचं आपण थोडे फार विश्लेषण करू शकतो एवढाच काय तो आपला कंट्रोल.

स्टीफन पिंकर ह्यांचे रॅशनॅलिटी हे पुस्तक पाहावे, वेळ नसल्यास त्यांचे व्याख्यान ऐकले तरी पुरेसे आहे.

तर्क चुकण्यासाठीच असतात ! तर्काचे परिणाम, तर्क करताना किती चुकीची माहिती गृहीत धरलीय, त्यानुसार चुकांचे परिमाण असते !

संगणकाने तर्क करण्याच्या पध्द्दतीमध्ये बरीच प्रगती झाली. शक्य तेवढे मानवी वर्तणुक संगणकामध्ये कशी आणतात येईल आणि तर्क / अंदाज कसे मांडता येतील, यासाठी machine learning (मराठी प्रतिशब्द?) आणि deep learning (मराठी प्रतिशब्द?) बघुया घ्या. त्यात पुर्ण प्रक्रिया लिहीली आहे.

सगळ्या गोष्टी गृहीत धरल्या आहेत असे वाटले तरी तर्क करताना काही गृहीतक करणे राहणे. भावना, अहं इं इं इं यांचा तर्क करताना मानवी मनावर असलेला प्रभाव. अश्या अनेक गोष्टी असतात ज्यावर मनुष्य प्राण्याचे कधीच नियंत्रण नसते त्या तर्क करताना विचारात घेतल्या जात नाहीत. जाता जाता :- एक तर्क करुन पाहतो... रशिया आणि युक्रेन यांच्यात जर युद्ध झाले तर फ्लॅश पॉइंट Donbass असेल. :)

मदनबाण.....

आजची स्वाक्षरी :- Jawan Hai | Vaishali Samant | Sagarika Music

जर कुणाला आपण फार तर्क महापंडित आहोत वाटत असेल तर पुन्हा विचार करा, जेव्हा अनंत शक्यता आणि प्रत्येक शक्यतेची पुन्हा अनेक शक्यता असल्या तर मानवी मेंदूचा 'दही काला ' होणार ना राव. तळाची लिंक बघावी. शतरंज खेळण्याचा कार्यक्रम सी मध्ये लिहिलेला होता आणि एआयएक्स ऑपरेटिंग सिस्टम अंतर्गत चालविला जात होता. हे प्रति सेकंद 200 दशलक्ष पोझिशन्सचे मूल्यांकन करण्यास सक्षम होते, जे 1996 च्या आवृत्तीपेक्षा दुप्पट होते. 1997 मध्ये डीप ब्लू पुन्हा श्रेणीसुधारित केले. जून 1997 मध्ये, टॉप 500 च्या यादीनुसार डिप ब्लू 259 वा सर्वात शक्तिशाली सुपर कॉम्प्यूटर होता, त्याने हाय-परफॉरमेंस लाइनपॅक बेंचमार्कवर 11.38 जीएफएलओपीएस प्राप्त केले. - https://mr.atlantida-pedia.org/804152-deep-blue-chess-computer-FZYZGK

कारण तर्क तुमचे असले तरी ते विविध घटक,विविध स्थित्यंतर,परिस्थिती ह्या वर अवलंबून असतात तुमचे काय कोणाचेच त्या वर नियंत्रण नसते. ते तुमच्या तर्काला अनुकल राहतीलच ह्याची झीरो शास्वती असते .अगदी सुपर कॉम्प्युटर वापरला तरी हीच स्थिती असणार. म्हणून तर्क चुकतं

तर्क चुकू नये म्हणून काय काय करता येईल ?

....... उगाच काहीतरी तर्कटे रचित बसू नये. धीराने वाट बघत बसावे. योग्य वेळ आली की काय ते कळतेच. धीर धरारे धीरापोटी फळे रसाळ गोमटी. मात्र धीराने वाट बघत बसायला, रसाळ गोमटी फळे चाखत बसायला एक खाटले तेवढे हवेच ... "असेल माझा हरी तर देईल खाटल्यावरी". तस्मात एका खाटल्याची सोय करून ठेवावी म्हणजे झाले. हाकानाका.