कटितटपीतदुकूलविचित्र.....

"शब्द हे शस्त्र आहेत", हे वचन आपण सगळेच नेहमी ऐकतो. शब्द हे जपून वापरा, ते फार सामर्थ्यवान असतात. त्यांचा अर्थ तर काही वेळा माणसाच्या मनाचा (माझ्या मते जीभेचाही) चेंदामेंदा करतो. मला अनेक शब्द कोड्यात टाकतात. त्यांचे अर्थ तर मला कळत नाहीतच पण त्यांचे उच्चारही कठीण वाटतात. काही शब्द उच्चारताना तर जीभ वळतच नाही."चटईला टाचणी टोचली" किंवा "काळे राळे,गोरे राळे,राळ्यात राळे मिसळले." सारखी अवघड शब्दरचना नाही हं! पण अनेक शब्दांचे उच्चार आणि अर्थ मला गोंधळात टाकतात. माझी एक लहानपणीची मैत्रीण होती. ती खूप सावकाश शब्द उच्चारायची. तिच्या तोंडून 'चें ग रा चें ग री','ग ड ब ड गोंधळ', प ळ वा प ळ वी ' असे शब्द ऐकताना गंमत वाटायची. हसू यायचं. मला अनेक हिंदी गाण्यांचे शब्द समजत नाहीत. अर्थ समजत नाही. "चिलमन, चष्मेबद्दूर, जुस्तजू, इनायत, तहकिकात, तकल्लुफ, मुपलिस,"असे कितीतरी शब्द. "चलो कि चलके सियासी मुकमिरोसे कहो कि हमको जंगो जदल के चलन हे नफरत है" किंवा "गुजिश्ता जंगमें घर ही जले मगर इस बार" किंवा "तसव्वुरात की परछाईयाॅ" असे शब्दप्रयोग केले की मी फाफलते. हिंदी गाण्यात "हिवडा में नाचे मोर" म्हटल्यावर मी मोर नक्की कुठे नाचतोय हे न कळल्यामुळे गोंधळात पडले. मग हिवडा शब्दाचा अर्थ हृदय आहे हे कळले. "जिहाले मस्ती मुकुम् ब रंजीश बहाले हिजरा तुम्हारा दिल है" हे गाणं इतक्यांदा ऐकूनही आईशप्पथ मला त्याचा उच्चार करता येत नाही, आणि अर्थही कळलेला नाही. आत्ताही लिहीण्यातली चूकभूल देणे घेणे. "बंबईसे आया है बाबूजी नन्हा" असेच गाण्याचे शब्द आहेत असे मला वाटत होतं. आणि एवढा मोठा घोडा देवानंद 'नन्हा' कसा असं मला आश्चर्य वाटत असतानाच एका मैत्रिणीने तो शब्द "चिनोन्ना" असा दाक्षिणात्य आहे असं समजावलं. शाळेतील वयात प्रतिजैविक 'पेनिसिलीन' या साध्या शब्दानं दांडी उडविली होती. नंतर कॉलेज शिकताना "ऑन्थाॅपाॅमार्फालाॅजी"-(मानववंशशास्त्र) हा शब्द जिभेवर घाव घालून गेला होता. संस्कृतमध्ये "भिद्यादुर्यदुदारदर्दुरदरीदीर्घादरिद्रद्रुमाः।" हा श्लोक पाठ करताना जीभेला पक्षाघात झाला. ज्यात"माय सिन"- ऊर्फ "माझे पाप" हा शब्द आहे अशी अनेक ॲंटिबायोटिक्सची नावं उच्चारताना तिरपीट उडते. क्लोरोमायसिटिन की कायसेसे नाव,त्याने दचकवलं होतं. आयुर्वेदातही अशीच औषधींची जीभेला योगासने करायला लावणारी नावे आहेत,"कार्पासमूलासव,मकरध्वज, बृहत् वातचिंतामणी,सारस्वतारिष्ट,त्रयोदशांगगुग्गुळ,खदिरादित्वक्!! कोरोना आला आणि अनेक नवे शब्द कळले. लाॅकडाऊन, जनता कर्फ्यू, पाॅझिटिव्ह, निगेटिव्ह, स्वॅब टेस्ट,क्वारन्टाईन,पॅनडेमिक इ.इ. रेमडेसीवीर हे असंच एक औषध. प्रथम उच्चारणात तो शब्द जिभेवर चढतच नाही. घटवावा लागतो. अनेक रिपोर्टर्सची,न्यूज रीडर्सची,बाईट देणाऱ्या पुढाऱ्यांची, यू ट्यूब वरच्या राजकीय विश्लेषकांची हा शब्द उच्चारताना बोबडी वळल्याचं दर्शकांनी ऐकलेलं आहे. मला तर सुरुवातीला रेमडेसीवीर हे नाव ऐकल्यावर ते "रामदेसीवीर",असं पतंजलिचं औषध आहे असं वाटलं. आणि त्याचा भ्रष्ट इंग्रजी उच्चार रेमडेसीवीर करताहेत अशी खात्री पटली. सुरुवातीच्या काळात ट्रंपसाहेब रागावल्यावर आपण अमेरिकेला हायड्रोक्सिक्लोरोक्विन नावाचं औषध निर्यात केलं होतं. ते नावही लक्षात राहायला कठीण आणि जिभेला व्यायाम करायला लावणारं होतं. "डाॅक्सिसायक्लिन,(सर्व औषधांचे उच्चार माझ्या कुवतीनुसार, आगाऊ क्षमस्व), "डेकथामेथासोन,""टोसिलिझूमॅब" ही औषधांची नावही जीभेला आकर्णधनुरासन करायला लावणारी. कोरोना काळात प्लाझ्मा हे काय प्रकरण आहे ते नव्यानेच कळलं. काॅनव्हालसेंट प्लाझ्मा ट्रिटमेंट हे नाव ऐकल्यावर भीती वाटली. औषधांची नाव कसं सोपं हवं. दुकानात जाऊन दुकानदाराकडे,"अहो जरा एक टोसीलिझूमॅब द्या हो ."असं कसं मागायचं? त्यातून प्रिस्क्रिप्शनवरच्या गिचमिड्या अक्षरातून टोसीलिझूमॅब बरोबर वाचणं केवळ जगन्नियंत्यालाच शक्य आहे. सरळ ,साधे ,सोपे असावेत शब्द. आणि आयुष्यही!