बेडसे लेणी व पवना जलाशय परिसर २०१७

कार्ले, भाजे, बेडसे या लेण्यांच्या त्रिकुटापैकी बेडसे लेणी बघायची बाकी होती. ही लेणी बघूनच २०१७ च्या नववर्षाच्या भटकंतीची सुरुवात करायचे ठरविले. गुगलवर थोडासा शोध घेतला आणि दिवसभराचा कार्यक्रम निश्चित केला. बेडसे लेणी पुर्वाभिमुख आहेत त्यामुळे सकाळच्या वेळी लेण्यांत चांगला प्रकाश असतो व लेणी बघण्यास चांगले पडते असे वाचल्याने आधी लेणी पाहून नंतर वेळ मिळेल त्याप्रमाणे बाकीची भटकंती करण्याचे ठरवले. दोन्ही मुली व आम्ही दोघे सकाळी नऊला नवी मुंबईहून निघालो. लोणावळ्यात एका ठिकाणी नाश्टा केला पुढे जुन्या मुंबई-पुणे महामार्गाने निघालो. कामशेतहून उजवीकडे वळून पवनानगरच्या रस्त्याने साधारण १० किमी गेल्यावर करुंज गाव आहे. येथे उजवीकडे वळण घेऊन बेडसे गावातल्या रस्त्याने फक्त एक-दीड किमी गेल्यावर आपण लेण्यांच्या पायथ्याशी पोहचतो. लेण्या डोंगर माथ्यावर आहेत. वर जाण्यासाठी दगडी पायऱ्यांची सोय आहे. पायऱ्या सुरु होतात त्याचा बाजूलाच गाडी पार्क केली व पायऱ्या चढायला सुरुवात केली. पावसाळा उलटून तीन महिने उलटून गेले असल्याने आजूबाजूचा परिसर झाडीमुळे हिरवा व वाळलेल्या गवतामुळे सोनेरी दिसत होता. मधेच सुंदर रानफुले डोकावत होती. जवळपास ४०० पायऱ्या चढून गेल्यावर आपण लेणीपाशी पोहचतो. ह्या बौद्ध कालीन लेणीचा इतिहास फार जुना म्हणजे इ. स. पूर्व 100 वर्षापूर्वीचा आहे. येथे दोन मुख्य गुफा आहेत. पहिली गुफा ही चैत्यगृह (प्रार्थना स्थळ) असून येथे मोठा स्तूप आहे. दुसरी गुफा म्हणजे राहण्यासाठी खोल्या असलेले विहार आहे. चैत्यगृहात जाण्यासाठी खिंडीसारख्या चिंचोळ्या मार्गाने प्रवेश करावा लागतो. चैत्यगृहाच्या बाहेर दोन भव्य खांब असून वरील चौकोनी शीर्षभागात स्त्री-पुरुषांच्या घोडे व बैलांवर बसलेल्या जोड्या आहेत. दोन खांबांच्या बाजूसही कातळात कोरलेले दोन अर्ध खांब आहेत. चैत्यगृहाला भाजे लेणी प्रमाणेच पिंपळाकृती कमान आहे. त्यामागे दोन्हीबाजूने ओळीने खांब असून मध्ये स्तूप आहे. (लेणीची ऐतिहासिक माहिती आंतरजालावर उपलब्ध आहेच तसेच काही माहितीपर लेख यापूर्वीच मिपावरही आलेले आहेत. माझा याबाबत अभ्यास नाही त्यामुळे आजच्या भटकंतीबद्दलच थोडीशी माहिती) शिलालेख विहार लेणीच्या माथ्यावर येथून दिसणारा नजारा स्तंभांच्या वर असलेल्या शिल्पाकृती जवळून पाहातांना येथील पाण्याचे टाके बघत असताना बाजूच्या भिंतीवर नजर गेली आणि हादरलोच. एक भला मोठा सर्प दिसला. नुकतीच त्याने शिकार केली होती आणि भक्ष गिळंकृत करीत असतानाच आमची चाहूल लागल्याने पळण्याच्या तयारीत असावा. साधारण दीड तासात लेणी बघून खाली उतरलो. संपूर्ण वेळेत इतर एकही पर्यटक इकडे फिरकताना दिसला नाही. आता आलो त्या मार्गाने परत न जाता करुंज येथून उजवीकडे म्हणजेच पवना जलाशयाकडे जाण्यासाठी वळण घेतले. साधारण १०-१२ किमीवर जलाशयाच्या किनाऱ्यावरील एका कॅम्पिंगच्या ठिकाणी थांबलो. दुपारच्या जेवणाची वेळ झालेली होती त्यानिमित्ताने मध्ये शिरलो. जेवणाची ऑर्डर दिली व जेवण तयार होईपर्यंत परिसरात भटकलो. येथून जलाशयाचा विस्तृत परिसर दिसतो. काही पायऱ्या उतरून गेलो की आपण थेट जलाशयाच्या पाण्यापर्यंत पोहचू शकतो.थोडावेळ थांबून आजूबाजूचा देखावा पाहण्यासाठी निश्चितच एक चांगले ठिकाण. वाटेत दिसलेले पवना धरण. कॅम्पिंग ठिकाणाचा परिसर. पानांच्या जाळीतून डोकावणारा मोर पवना जलाशय येथून लोणावळ्याच्या दिशेने निघाल्यावर ३-४ किमी वरच दुधिवरे येथे प्रति पंढरपूर मंदिर आहे. कीर्तनकार बाबामहाराज सातारकर यांनी हे मंदिर साकारले आहे. दाट झाडी, समोर दिसणारा लोहगड व शांत वातावरण यामुळे हा परिसर खूपच छान वाटतो. मंदिराचे छत कामशेत ते प्रति पंढरपूर मंदिर रस्ता नकाशा येथून पुढे दुधिवरे खिंड पार केल्यावर उजवीकडे एक रस्ता वळतो. थोड्या अंतरावर तीव्र चढण चढून गेल्यास थेट लोहगडाच्या पायथ्याशी पोहचता येते. लोहगड पाहिलेला असल्याने व आज वेळही नसल्याने डावीकडे वळून लोणावळा मार्गे परतीचा प्रवास सुरु केला.