ख्मेर हिंदु संस्कृतीचे अवशेष : भाग २ - अंगकोर वाटमधील भित्तिशिल्पे.

जबरदस्त लेख. शिल्पांची वेशभूषा तत्कालिन स्थानिक जीवनाचे स्वरुप जाणवून देणारी असते हे येथेही दिसत आहेच. बाकी ही शिल्पं एकाच अखंड दगडातली नसून वेगवेगळ्या शिळांवर कोरून एकत्र जोडली गेली आहेत असे बारकाईने पाहिल्यास दिसत आहे.

तपशिलाने आणि सुंदर चित्रांनी भरलेला माहीतीपूर्ण लेख खूप आवडला ! अंगकोर वट पाहणे हा प्रचंड भारावून टाकणारा अनुभव असतो ! पुभाप्र.

शिल्पे अवाढव्य आणि सुबक आहेत .

गेल्या भागात मनिमौ ह्यांनी खाण्यापिण्यासाठी आणि राहण्यासाठी जागा, वाहतुकीची सोय ह्याबाबत विचारणा केली होती. त्याचे उत्तर येथे देतो. कंबोडिया हा देश आत्ता कोठे कित्येक दशकांच्या अंदाधुंदीमधून बाहेर पडत आहे. हुन सेन सरकार भरपूर दडपशाही करत असते. सर्व अडचणीमध्ये पोलिसांचे ध्यान 'ह्यातून पैसे कसे काढता येतील' ह्याकडे असते, देशामध्ये भरपूर दारिद्र्य आहे, अशा प्रकारचे बरेच निघण्यापूर्वी माझ्या वाचनात आले होते. त्यामुळे शक्यतो स्थानिक सोयी, वाहतूकव्यवस्था ह्यांवर अवलंबून प्रवास करणे, इंटरनेटवरून तिकिटे/रिझर्वेशन्स हे माझे नेहमीचे तत्त्व सोडून मी आमच्या स्थानिक एजंटाची मदत घेतली. त्याने जे बुकिंग आम्हास दिले त्यामध्ये सिएम रीपमध्ये ५ दिवस हॉटेल, नॉमपेन्हमध्ये २ दिवस हॉटेल, सिएम रीप ते नॉमपेन्ह विमान प्रवास, दोन्ही जागी खाजगी गाडी + सर्व वेळ बरोबर गाइड अशी सोय करून दिली होती. सिएम रीप तसेहि परदेशी प्रवाशांनी रात्री एकट्याने हिंडावे असे गाव वाटत नाही त्यामुळे आम्ही सर्व खाणेपिणे आमच्या हॉटेलातच केले. तसाहि मला जादा इंटरेस्ट देवळे पाहण्यामध्ये होता आणि मला सर्व चायनीज विएतनामीज अन्न चालते. त्यामुळे खाण्यापिण्याबाबत सांगण्याजोगे माझ्याजवळ विशेष नाही. माझी वाहतुकीचीहि उत्तम सोय असल्याने खाजगी वाहतुकीवर मला अवलंबून राहवे लागले नाही. पण मला दिसलेले लिहितो. कंबोडियामध्ये कोठेच मला अधिकृत मीटर्ड टॅक्सी सर्विस, सार्वजनिक बस असे काही दिसले नाही. तेथे आलेले काही धाडसी आणि तरुण गोरे प्रवासी वैयक्तिक मोटरसायकल्स, मोपेड्स भाड्याने घेऊन हिंडतांना दिसले. अंगकोर वाटचा परिसर एकूण २५ गुणिले २५ किमी इतका असावा, त्यामुळे मोटरसायकल्स, मोपेड्स घेऊन प्रवास करणे सहज शक्य आहे. इतरांसाठी 'टुकटुक' नावाचे मोटरसायकलला मागे दोन माणसे बसायचा हौदा जोडलेले खाजगी वाहन उपलब्ध असते. माझे मत असे आहे की ८-१० दिवसांमध्ये कंबोडिया-विएतनाम-थायलंड अशी नाचानाची करण्यापेक्षा कंबोडियाला एक पूर्ण आठवडा द्यावा आणि त्यापैकी ४ ते ५ दिवस केवळ सिएम रीपसाठी ठेवावा, जेणेकरून अंगकोर वाट आणि आसपासची अन्य देवळे नीटपणे पाहता येतील. नॉम पेन्हला दोन दिवस पुरेत. ह्या सर्व देवळांमध्ये भरपूर पडझड झालेली आहे - अंगकोर वाटचे देऊळ खूप सुस्थितीत आहे. मात्र तेथे चालायला खूप लागते आणि ऐन जानेवारी- फेब्रुअरी मध्येहि दुपारचे ऊन चांगलेच गरम असते. अन्य देवळांमध्येहि भरपूर चालायला लागते आणि इतस्ततः पडलेल्या दगडांमधून मार्ग काढायला लागतो. नॉम पेम्हला आमच्या पॅकेजनुसार नदीवर रात्रीचे भोजन आणि फेरफटका होताच. तो केल्यावर दुसर्‍या दिवशी आम्ही राजनिवास, टेकडीवरचे बुद्धमंदिर आणि राष्ट्रीय संग्रहालय पाहिले. आमच्या कार्यक्रमामध्ये Killing Fields हे ख्मेर रूज काळातील अत्याचार दर्शविणारे म्यूजियम होते पण तेथील कवट्यांची फडताळे पाहण्याऐवजी मी त्याच वेळामध्ये राष्ट्रीय संग्रहालय पाहिले.

सर्व फोटो लोड झाले नाहीत. पण लेखावरून अंगकोर वाट च्या भव्यतेची प्रचीती येते आहे. पुभाप्र.

अंगकोर वाटची माहिती अप्रतिम. आभार. -दिलीप बिरुटे

सुंदर फोटो. भव्य अंगकोर वट मंदिराचे सौंदर्य आणि किलिंग फिल्ड्समधले क्रौर्य दोन्ही न विसरता येण्यासारखे. पु भा प्र

अतिशय सुंदर माहिती आणि मस्त फोटो आहेत. एकदा वेळ आणि पैश्याचे गणित जमवुन बघायलाच हवे.

सर्वप्रथम अरविंद कोल्हटकर यांचे अभिनंदन. लेख उत्तम झाला आहे. याच विषयावर मागे डॉ सुहास म्हात्रे यांचा लेख वाचण्यात आला होता आणि तो पण खूप च वाचनीय होता. त्या मुळे मी त्यात काही भर टाकून उपयोग नाही . दोघांचे लेख परिपुर्ण आहेत. मी फक्त सिएम रीप मध्ये जे अनुभव आले ते लिहीत आहे. २५ डिसेंबर ला सिंगापुर ला धाकट्या भावाकडे जाण्याचा योग् आला आणि मग बरेच वर्ष मनात असलेला अंगकोर वाट ला जाण्याचा विचार बळावू लागला. इंटरनेट वरून माहिती काढल्या वर लक्षात आले कि सिंगापोर ते सिएम रीप विमानाने २ तासावर आहे . त्या मुळे लगेच माझ्या २ बहिणीन ची आणि माझी टिकेट्स बुक केली. जसे अरविंद यांनी सांगितल्या प्रमाणे हा देश आता कुठे स्थिरावत आहे. त्या मुळे हॉटेल च बुकिंग मी booking.com वरून केले. स्थानिक माहिती कमी असल्या मुळे आणि बरोबर २ बहिणी असल्या मुळे चांगले हॉटेल बुक केले. ज्या मध्ये गरज पडली तर जेवणाची सोय असावी म्हणुन पण याची गरज पडली नाही कारण सिएम रीप मध्ये भरपूर भारतीय रेस्टॉरंट आहेत. आम्हाला स्थानिक लोकांचा खूप चा चांगला अनुभव आला अगदी टुक टुक पासून ते आमच्या महागडया हॉटेल पर्यंत. कंबोडियन लोकांनी खूप मदत केली. भारताविषयी विशेष आस्था जाणवली . सिएम रीप मध्ये आम्ही ३ दिवस होतो. त्यातिल १ दिवस संपुर्ण अंगकोर वाट मंदीर पाहण्यात जातो. कंबोडिया ला जाण्यापूर्वी tripadvisor वरून खूप माहिती गोळा केली. लोकांचे ब्लॉग्स वाचून खूप फायदा झाला. त्या माहिती च्या आधारे Journey Cambodia या स्थानिक टूर कंपनी ची टूर बुक केली. टूर गाईड खूप च सखोल माहिती पुरवत होता त्याचा असल्याचा खूप फायदा झाला. सिएम रीप मध्ये USD सर्रास वापरले जाते. बऱ्याच वेळा कॅश मध्ये व्यवहार करताना कंबोडियन चलन सुट्टे परत दिले जाते. त्या मुले कॅश देण्या आधी च खात्री करून घ्यावी . ATM मधुन पण USD काढता येते. सिएम रीप मध्ये आम्ही 'दक्षिण' आणि 'Vannkam India ' मध्ये जेवण्याचा आस्वाद घेतला. 'Vannkam India ' च्या मालकांनी तर खूप च गप्पा मारल्या. बोलण्या च्या ओघात त्यांनी माहिती पुरवली की दक्षिण भारतातून खूप पर्यटक येतात. अजून काही स्थानिक माहिती हवी असल्यास बिनधास्त सांगा.

फोटो आणि लेख प्रचंड आवडले. प्रतिक्रियातून्ही भरपूर माहिती मिळत आहे.