कहाणी एका औदार्यवतीची

राजा कृष्णदेवराय, विजयनगरचा सम्राट याचे साम्राज्य कर्नाटक ते कन्याकुमारी अश्या दख्खन च्या प्रदेशावर पसरलेले होते. एक दिवस राजा कृष्णदेवराय त्याच्या राजधानीतून म्हणजे हम्पी मधुन निघुन त्याच्या साम्राज्याची सफर करण्यास बाहेर पडला. फिरता फिरता तो त्याच्या साम्राज्यातील पुर्व-समुद्रकिनारी पुद्दुचेरी या व्यापारी बंदरावर आला. तिथे त्याच्या नजरेस अतिशय सुंदर वास्तु पडली. त्याची वास्तुकला अन त्यावर असणारे कोरीवकाम पाहून तो थक्क झाला. ही सुरेख वास्तू म्हणजे मंदिरच असणार अशी त्याची खात्रीच पटली. तो हात जोडुन नतमस्तक झाला व वास्तूला पाया पडुन मनोभावे नमस्कार केला. हे बघुन आजूबाजूचे लोक राजाकडे आश्चर्याने पाहून स्तब्ध झाले. तरूण युवक-युवती आपआपसात कुजबुजु लागले. तेवढ्यात गर्दीतुन एक वृद्ध नागरिक पुढे आला अन त्याने राजाला प्रश्न केला “ राजे महाराज, आपण या कुंटणखान्याच्या, वेश्यागृहाच्या वास्तुला नमस्कार का करत आहात?“ ज्या वास्तूला आपण पवित्र मंदिर समजतो आहोत ती वास्तू वेश्यागृह असावी ? या विचाराने राजाच्या मनात खळबळ उडाली. वृद्धाचे उदगार ऐकताच राजा चमकला, क्रोधित झाला. हा काय प्रकार आहे असे त्या वृद्धाला खडसावून विचारले. “महाराज, हे तर एक वेश्यागृह आहे. आयि नावाची वेश्या या वेश्यागृहाची मालकिण आहे. ती चालवते हे’ .हे उत्तर ऐकताच राजाने संतापाच्या भरात त्याला फटके लगावले. तो वृद्ध नागरिक रस्त्यातच कोसळला. संतापलेल्या राजाला काय करू, काय नको असे झाले. त्याने आपल्या सैनिकांना ती वास्तू पायापासून उखडुन उध्वस्त करायचा आदेश दिला. आयिला दरबारात हजर करण्याचे फर्मान सोडले. सैनिक वेश्यागृहाची वास्तू नेस्तनाबुत करण्यासाठी हातोडे व इतर हत्यारे घेवुन रवाना झाले. आयिला साखळदंडानी बांधुन दरबारात हजर करण्यात आले. राजा दरबारात येताच तिने राजाचे पाय धरले व काकुळतीने दयेची याचना के्ली. वास्तू पाडु नये खुप गयावया केले, पण राजा संतप्तच होता. तिचे काही एक ऐकुन घ्यायला तयार नव्हता. शेवटी निराश झालेल्या आयिने वास्तू स्वत: पाडायची परवानगी मागितली. कालांतराने थोडाश्या शांत झालेल्या राजाने याला अनुमती दिली. मग आयिने ती वास्तू स्वत: पाडली व तिथे खणुन लोकांसाठी पिण्याच्या पाण्याचा मोठा तलाव बांधला. ही जागा आता आयिच्या स्मृतीसाठी आयिकुलम तलाव या नावाने प्रसिद्ध झाली. काही वर्षांनंतर पुढे . . . . . . . . इथे इ.स.१६७४ मध्ये फ्रेंच लोकांचे राज्य आले. पुद्दुनगरीला फ्रेंचांनी राजधानी बनवली. काही कालावधीनंतर सागरी किना-यावरच्या या देखण्या पुद्दूचेरीला अतिव पाणी टंचाईने ग्रासले. नदी, तलाव आटले. विहिरी खणल्या तर त्यांना खारे पाणी लागले. सारी नगरी पिण्याच्या पाण्यासाठी त्रस्त झाले. ही गंभीर समस्या सोडवण्यासाठी विख्यात फ्रेंच आर्किटेक्ट मॉन्सिअर लॅमेयसिस याला पाचारण करण्यात आले. मॉन्सिअरने जमिनीखाली ५ किमी लांबीचा बोगदा खणुन पाणी आयिकुलम तलावापासुन नगरातल्या मुख्य फ्रेंच कॉलनीतल्या पार्क मध्ये आणले. अन मग जनतेने निश्वास टाकला. फ्रेंच राजाही खुष झाला. त्याला आयिची अन आयिकुलम तलावाची कहाणी समजली. आयिच्या त्यागाच्या कहाणीने तो प्रचंड प्रभावित झाला. दरम्यान पुद्दुचेरीच्या गव्हर्नरने फ्रान्सच्या राजाला यासाठी धन्यवाद देणारे पत्र लिहिले. राजाने उत्तर दिले, धन्यवाद माझे अन मॉन्सिअरचे कसले? धन्यवाद तर तिला, त्या आयिला दिले पाहिजेत, जिने स्वत:वर एव्हढे संकट कोसळुन देखील परिस्थितीचे भान राखुन औदार्य दाखवले, लोकांसाठी पाण्याचा तलाव बांधला. खरंच् ती श्रेष्ठ आहे. तिच्या आठवणीसाठी एखादे सुंदर स्मृतीस्थळ बांधा. अन मग त्या पार्कमध्ये ग्रीको-रोमन शैलीतील फ्रांसचा तात्कालीन राजा तिसरा नेपोलियन (१८५२-१८७०) याने एक सुंदर कमान बांधली. कमानीच्या शिखरावर फ्रेंच संस्कृतीचे प्रतिक असलेले फ्लेअर-डे-लिस म्हणजेच लिलीचे शैलीदार फुल दिमाखदार पणे विसावलेले आहे. कमानी वर एका शिला-फलकावर तमिळ अन लॅटीन भाषांमध्ये आयिचे महात्म्य अन तिला धन्यवाद देणा-या ओळी कोरल्या आहेत! ही आयि मंडपमची देखणी कमान भारती पार्कच्या मध्यभागी अन समुद्र किनारी फ्रेंच दुतावास, राजभवन, गांधी पुतळा अश्या महत्वाची ठिकाणांजवळच पुद्दुचेरीच्या म्हणजेच पॉण्डिचेरीच्या मध्यवर्ती भागात आहे. मी नुकतीच पुद्दुचेरीला भेट दिली असताना या सुंदर अश्या आयि मंडपम च्या देखण्या कमानी समोर माझी छबी टिपण्याचा मोह मला आवरला नाही. (माहितीस्त्रोत: स्थानिक गाइड व आंतरजालावरील आयिची आख्यायिका / चित्रे आंजावरुन साभार)