मराठी लेखनावर इंग्रजीचा प्रभाव

खरं आहे ओंकार. कधी कधी मराठी शब्द सुचत नाही पटकन्... :(

actually ------------- खरं तर,.........प्रत्यक्षात obviously ------------- साहजिक..............उघडपणे complicated -------------- कठीण,...........गुंतागुंतीचे परवाचाच incident ------------- परवाचीच गोष्ट.............परवाचीचच घटना incidently -------------- योगायोग................???? casually -------------- मजेत, सहज...............गंभीर नसलेले मिपावर ल्याहायला सुरूवात केली तेंव्हा एक जाणवले इथे 'शुद्धलेखन' casually घेतले जाते. (विशेष गांभिर्याने घेतले जात नाही.) त्या मुळे मुक्त मनाने विचार मांडताना काही प्रभावी परीणाम साधण्याच्या हव्यासा पायी इंग्रजी शब्दांची मदत घेतली. (कारण इथले सोवळे-ओवळे तितकेसे गंभीर नाही). 'लेख फोकस्ड हवा होता' च्या ऐवजी 'अजून मुद्देसूद हवा होता' असेही चालले असते. अशी शब्दयोजनाही मी अनेकदा करतो. पण सहा दिवस सात्विक जेवण जेवल्यावर एखाद दिवशी 'अभक्ष्य' भक्षिण्याचा मोह अनावर होतो. टी व्ही, फ्रीज वगैरेला सुद्धा 'दूरचित्रवाणी संच' आणि 'शीतकपाट' असा शब्द वापरावयास हरकत नाही. तसेही 'कपाट' हा शब्दही मराठी कुठे आहे? मग 'शीतफडताळ' म्हणावे का? अवजड संस्कॄतमधून उचललेले शब्द वापरण्याचाही माझा अट्टाहास नाहीतरी पण मातृमांगल्याच्या महामहोत्सवात हा शब्द तसा कठीणच नाही का? अधीच्या वाक्याच्या अगदी विपरीत. आपल्या लेखनप्रपंचाचा आशय ध्यानात आला. मान्यही आहे. तसा प्रयत्नही सतत करीत असतो. ह्या पुढे अजून कटाक्षाने करेन. धन्यवाद. तुमची बायको ड्रायव्हींग शिकत असेल तर, तिच्या मार्गात आडवे येऊ नका..

वरील लेख वाचून मला एक उदाहरण द्यावंसं वाटंतंय. अर्थात मराठी माणसांनीच मराठी बोलंलं नाही तर परप्रांतीय तरी ती कशी बोलणार. आज सगळेजण आपल्या मुलांना इंग्लिश माध्यमाच्या शाळेत घालतात. काही वेळेला परीस्थितीही कारणीभूत असते. पण प्रामुख्याने कारणं दोन - १. आई-वडील दोघंही आय.टी. मधे असतात आणि प्रतिष्ठा जपायची असते, २. आपल्याला नाही तर नाही, आपली मुलं तरी शिकतील असा विचार असतो. तशातच आजकाल घरा-घरातली संस्कार केंद्र (आजी-आजोबा) कालबाह्य होत चालल्येत. आणि घरी आजी-आजोबा असलेच तरी संवाद साधायला त्यांच्याजवळ माध्यम नसतं. कारण आजी-आजोबांच माध्यम वेगळं असतं आणि मुलांचं मिडीयम वेगळं असतं. त्यामुळे मुलं शाळेतून घरी आली की वॉश घेऊन, फ्रेश होऊन मगच आजी-आजोबांशी कम्युनिकेट करतात.

मराठीतील शब्द वापरणे खरेतर अतिशय सोपे आणि गोमटे काम आहे. लेखामध्ये आपले अस्सल आणि रांगडे शब्द वापरत गेलो तर नक्कीच तो लेख इतरांना आवडल्याखेरीज राहत नाही. शब्द -> विचार -> प्रभाव आणि इतरांचा स्विकार अशी वहिवाट असेल तर चांगले शब्द वापरले तर नक्कीच आपल्या लेखाचा पाया भक्कम असा होतो. ओमकार यांनी उल्लेख केल्या प्रमाणे मातृ ( मराठी ) मांगल्य ( मनात प्रसन्नता) महा महोत्सव ( मिपावर येणे -भाग घेणे) असाही होऊ शकतो. शेवटी मराठी आपली भाषा आहे आणि तिचे जतन करणे आपलेच कर्तव्य आहे. शब्दपूजा करत रहा. ( यावर एखादा लेख लिहायचा विचार आहे).

ओंकारशी मी पूर्णपणे सहमत आहे. मीही जाणीवपूर्वक मराठी लिहायचा आणि बोलायचा प्रयत्न करत असतो आणि इतरांनाही तसे करण्यासाठी उद्युक्त करत असतो. त्यात एका मर्यादेपर्यंत यशही येतेय. पण तरीही बरेचशे लोक इंग्लीश हीच आपली मातृभाषा आहे असे समजून सर्रास त्या भाषेतले शब्द वापरत असतात आणि फक्त क्रियापदांसाठीच मराठीची फोडणी वापरत असतात. मराठी माणसांनी मराठी माणसाशीच लेखी संवाद देवनागरीत साधावा म्हणून मी मेतकूटवर(हा ऑर्कुट साठी वापरलेला शब्द आहे) एक मायमराठी म्हणून मंच स्थापन केलेला आहे. अतिशय उत्साहाने त्यात जवळ जवळ ५०जण सामील झालेत. पण वाईट ह्याचे वाटते की ह्यातले जेमतेम १/५ सभासदच जाणीवपूर्वक देवनागरीतून मराठीत संवाद साधणारे लोक सोडले तर बाकीचे ४/५ लोक मिंग्लीश अथवा सरळ सरळ इंग्लीशमध्येच संवाद साधत असतात. एरवी अगदी मराठी बाणा वगैरे बाळगणारे लोकही मिंग्लीशचा आधार घेतात तेव्हा त्यांची कींवही येते आणि वाईटही वाटते. ह्याच संदर्भात मी सुप्रसिद्ध पत्रकार 'राजु परुळेकर' ह्यांनाही मेतकूटवर एक खरड पाठवलेली होती की त्यांनी देवनागरीतून मराठीत व्यवहार करावा...पण त्याचा काहीच उपयोग झालेला नाहीये. कविता,लेख मराठीतून लिहीणारे नामांकित कवी,लेखकमंडळी एरवी मात्र मिंग्लीशचाच आधार घेतात असाही माझा अनूभव आहे. मेतकूट अथवा इतर ठिकाणी जसे की वेगवेगळ्या निरोप्यांमध्ये(मेसेंजर्स),विरोपातून(इ-मेल) मराठी माणसांनी मराठी माणसांशी मराठीतून संवाद साधावा अशी अपेक्षा आहे;पण तीही बहुतांशी व्यर्थ ठरते आहे. मराठीत बोलण्याची,देवनागरीत लिहीण्याची उर्मी जोवर आतून येत नाही तोवर ह्यात बदल होणार नाही असे माझा स्वानुभव सांगतो. त्यामुळे कोणत्याही जाहीर आवाहनाला आधी जो भावनिक प्रतिसाद मिळतो तो केवळ तात्कालिक स्वरूपाचा असतो असे वेळोवेळी दिसून आलेले आहे. पण आपल्यासारख्या मराठी प्रेमींनी जिद्द न हरता पुनःपुन्हा असे प्रयत्न करत राहीले पाहीजे असे वाटते. आपल्या कार्यात मी आपल्याला सुयश चिंतितो.

अदिती ऑर्कुट हे विशेष नाम आहे हे मलाही मान्य आहे. पण त्याचे नाव बदलण्याचे एकच कारण आहे की ..ऑर्कुट हे एकत्र येण्याचे ठिकाण आहे.जिथे आपली मैत्री जमते म्हणजेच मेतकूट जमते..म्हणून हे नामकरण. त्यातून ऑर्कुट ला मेतकूट हे यमक जमले आहे म्हणूनही मजा वाटते बोलायला. बाकी त्यात मराठी अस्मिता वगैरे प्रकार नाही. (अवांतरः माझ्या इंग्रज मित्रांना तुमच्याबद्दल सांगताना तुमचं नाव "जॉय गॉड" सांगायचं का प्रमोद देव?) हाहाहा! मस्त आहे हेही नाव! मला चालेल. ;) त्यात एक छोटा बदल....प्र म्हणजे अति अथवा जास्ती. तेव्हा प्रमोद म्हणजे एक्स्ट्रा जॉय असे म्हणावे. :)

ऑनलाईन = सचेत ऑफलाईन = अचेत सबटायटल = उपशिर्षक ऑडीओ क्लीप = ध्वनीफीत व्हीडीओ क्लीप = चित्रफीत (कदाचित हे शब्द संस्कृत असतील / वाटत असतील पण नेहमीच्या वापरातील चांगले पर्यायी शब्द ठरू शकतात...) सतीश गावडे आम्ही इथेही उजेड पाडतो -> मी शोधतो किनारा...

सर्वप्रथम नेहमीच्या वापरातल्या इतरभाषिक शब्दांना तितकेच प्रवाही आणि सोपे मराठी शब्द असतील तर वापरे पाहिजेत या मताचा मी आहे. जर प्रतिशब्द फार बोजड असेल तर मी मुळ (मग तो इंग्रजी का असेना) शब्दच वापरेन. दुसरे असे की, मागे एकदा उपक्रमावरील चर्चेत श्री यनावाला/वाचक्नवी यांनी एक मस्त गोष्ट सांगितली ती अशी की, ज्या शब्दांचे मराठीकरण पूर्ण झाले आहे, म्हणजे त्यास विभक्ती-प्रत्यय जोडता येतात अश्या परभाषिक शब्दांना मराठीच समजता येईल. जसे टेबल, पेन,.. याला आपण टेबलावर, पेनाने (टेबलवर, पेनने नाहि) सहज म्हणतो तेव्हा जर कोणी हे शब्द वापरले तरी त्याला मी मराठीच समजतो अर्थात आपण म्हणता त्याप्रमाणे ज्या शब्दांना सोपा मराठी शब्द असेल तर वापरायचा प्रयत्न करायलाच हवा. आणि मी तसा प्रयत्न करतो ही.. वर पेठकरकाका म्हणाले त्याप्रमाणे एखादवेळी सवयीने इंग्राठी बोलून जातो. :)

तात्यांनी एका लेखात 'लँड होणे' असा शब्द वापरला होता. (त्यावर ऋषिकेशने एक प्रतिसादही दिला होता. खरं तर तेंव्हाच हे सगळं डोक्यात आलं. )

माझा आक्षेप लँड होणे या शब्दाला नव्हता तर फुलपाखरू फुलावर बसतंय या नाजूक कल्पनेत लँड होणे सारख्या काहिश्या राकट शब्दयोजनेला होता. उद्या विमान धावपट्टीवर लँड झालं असं कोणी बोलून गेल्यास ते मला तितकंसं खटकणार नाहि. -(मराठी) ऋषिकेश

ओंकारशी सहमत आहे. मीदेखिल जाणीवपूर्वक जास्तीत जास्त मराठी शब्द वापरण्याचा प्रयत्न करत असतो. भारत, विमान , विमानतळ , सफरचंद, बातमी यासाठी हल्ली लोक पर्यायी ईंग्रजी शब्द वापरतात असा माझा अनुभव आहे. - गणा मास्तर भोकरवाडी (बुद्रुक)

या बाबतीत मी विद्यार्थी आहे. जे काय नवीन मराठी शब्द प्रचलित होतील ते वापरण्यास मी तयार आहे. (प्रचलित होणे महत्त्वाचे - अंगवळणी पडतील असे शब्द तयार करायला प्रतिभा बलवत्तर लागते.) सोप्या सोप्या मराठी शब्दांच्या ऐवजी इंग्रजी शब्द वापरल्यास मला जास्त खटकते. वही (नोटबुक) चूक (राँग) लिही (रायटिंग कर) असे प्रयोग माझ्या भाचेमंडळींकडून ऐकले आहेत, ते आवडले नाहीत. काही इंग्रजी शब्द सोपे आहेत, आणि मला खटकत नाहीत. पंचर, टायर, कार, वाल, पान्हा, टावेल (हा पंचापेक्षा वेगळा असतो), टमरेल, बाटली, नीब (शाईच्या 'पेन'ची), रबर, नोट (रुपयाची), बँक, बूट (हा जोड्याचा विशिष्ट प्रकार असतो), क्रिकेट, बॅट (पण चेंडू!), डँबीस, डामरट, इंजिन, लोकल (मुंबईतील रेल्वेगाडी), वाघीण (मालगाडीची), चार बुकं ... या इंग्रजी शब्दांसाठी नवीन मराठी शब्द काढले, तर मला शिकायला कठिण जाईल असे वाटते. इंग्रजी नामे मराठमोळ्या पद्धतीने वापरलीत तरी व्याकरणाच्या दृष्टीने मला ते ठीकच वाटते. (दुवा) सुशिक्षित मराठी समाजात नव-मराठी नव-शब्द प्रचलित झाल्यास, संवाद साधण्यासाठी मी ते जरूर वापरेन. संवाद साधण्यासाठी हे महत्त्वाचे असते.

ओंकारराव, असे सुचविणारे आपण बुरसट ठरतो. (जित्त्याची खोड मेल्याशिवाय जात नाही; सबब आपण आपले चालुच ठेवतो). इंग्रजी शिवाय भाषण वा लेखन प्रभावी होऊच शकत नाही वा इंगजी शब्दांचा नेमकेपणा वा बाज मराठी शब्दांना नाही असे ठणकावुन सांगणारे असंख्य मराठी आपल्याला हटकतील. आपला हेतु स्तुत्य आहे. आवश्यक ते म्हणजे विशेषतः ज्या संकल्पना पाश्चिमात्य देशांतुन आल्या आहेत असे शब्द इंग्रजी असले तरीही वापरायला हरकत नाही. तसेच जर एखाद्या पाश्चात्य संकल्पनेला वा वस्तुला चांगला मराठी शब्द वापरायला काय हरकत आहे? क्लिष्टता टाळली व सोपे शब्द वापरले तर ते रूचण्याची व पटकन रूळण्याची शक्यता नक्कीच आहे. चीन मध्ये (भ्रमणध्वनीच्या) हस्तसंचाला सर्रास स्सो ची म्हणतात. दूरध्वनी संचाला सहजगत्या त्येन व्हा म्हणतात. अनावश्यक परकिय शब्दांच्या वापरामुळे अनेक चांगले मराठी शब्द विस्मृतित जात आहेत. उदाहरणार्थ - 'झकास' असो. आपण आपले मराठीतुन बोलायचे. म्हणेना कुणी आपल्याला गावठी ,आचरट वा बुरसट!