मातृभाषा दिवस साजरा करू-मातृभाषेत बोलू

फेब्रुवारी महिना तसा प्रेमाचाच असतो. या महिन्यात आपापली प्रेमं योग्य तिथे व्यक्त करून झालीच असतील सगळ्यांची. उद्याचा दिवस आपलं मातृभाषेवरील प्रेम व्यक्त करण्याचा आहे. मिपाकरांचं भाषाप्रेम माहीत असल्यामुळे हा धागा काढत आहे. २१ फेब्रुवारी हा 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिवस' म्हणून साजरा केला जातो. या दिवसाची थोडी पार्श्वभूमी अशी: फाळणीनंतर बांगलादेश 'धर्म' या एका मुद्द्यामुळे एक अख्खा देश पलीकडे असणार्‍या पाकिस्तानशी जोडला गेला होता. पण जेव्हा 'उर्दू' ही एकमेव राष्ट्रीय भाषा म्हणून लादण्याचा प्रयत्न झाला, तेव्हा तेथील बांग्ला भाषकांची भाषिक अस्मिता जागी झाली. बांग्ला भाषेलाही समान दर्जा मिळावा म्हणून आंदोलन उभे राहिले. आणि ते आंदोलन चिरडून टाकण्याच्या प्रयत्नात २१ फेब्रुवारी १९५२ रोजी ४ विद्यार्थी आंदोलकांना गोळ्या घालून मारण्यात आले. या घटनेवरून मोठा जनक्षोभ उसळला आणि बराच काळ लढा दिल्यावर शेवटी १९५६ मधे हा दर्जा बांग्ला भाषेला देण्यात आला. पाकिस्तानपासून वेगळेपणाची बांगलादेशीय ओळख निर्माण होण्यात हा भाषिक लढा एक महत्वाचा मुद्दा मानला जातो. सन २००० साली युनेस्कोने मातृभाषेची ताकद दाखवून देणार्‍या या दिवसाची आठवण म्हणून या दिवशी 'आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिवस' साजरा करायचे ठरवले. 'मातृभाषा' या शब्दालाच अनेक पदर आहेत. सर्वसाधारणपणे आपल्या राज्यांच्या भाषिक वर्गीकरणामुळे आणि 'भाषा व बोली' यांच्या व्याख्येच्या गोंधळामुळे त्या त्या राज्याची प्रमुख भाषा ती मातृभाषा असा काहीसा गैरसमज असतो. 'मातृभाषेतील शिक्षण' म्हणजेसुद्धा राज्याच्या प्रमुख भाषेतील शिक्षण असा काहीतरी गोंधळ याबाबतीत चालू असतो. एका भाषेच्या नावात सामावल्या जाणार्‍या अनेक बोली (आणि कदाचित भाषाही) या शैक्षणिक माध्यमाच्या प्रमाणीकरणामुळे मागे पडत आहेत. प्रत्येक बोलीला तेवढीच मान्यता असावी असं कितीही वाटत असलं, तरी काही आर्थिक, सामाजिक, राजकीय अडचणींमुळे ते कदाचित शक्यही होणार नाही. पण आपली स्वतःची बोली, तिचा आपल्यास अभिमान असेल, तर आपल्यापुरती तरी टिकवणं सहज शक्य आहे. तर या मातृभाषा दिवसानिमित्त, आपण या धाग्यावर स्वतःच्या मातृभाषेत काही ना काही लिहूया. मातृभाषेची तुमची स्वतःची जी व्याख्या असेल, तिच्यात बसणार्‍या कोणत्याही बोलीत लिहिलंत तरी चालेल. शक्य असल्यास त्या बोलीचे नाव, कुठे बोलली जाते ही माहिती द्यावी. माहिती नसल्यास नुसतंच काहीतरी लिहू शकता. शक्यतो अर्थ देऊ नये. अगदीच न समजेपर्यंत, जेवढा अर्थ समजला त्यावरून आपल्या मातृभाषेत प्रतिसादकर्ता प्रतिसाद देईल. चला तर मग, मातृभाषेत बोलू.