प्राचीन भारतः कार्ले लेणी

प्राचीन भारतः बेडसे लेणी सुरुवातीच्या लेण्यांतील महायान काळातील बुद्धप्रतिमा व विहार कार्ल्याचे तीमजली विहार- वर जायला खोदून काढलेला अंगच्याच कातळातील जिना- चैत्यगृहाच्या पुढील भागात असलेला विशाल सिंहस्तंभ चैत्यगृहाच्या वरांड्यातील चैत्यकमानी, सज्जे, प्रासाद व मुर्ती- भारतातील सर्वात मोठे चैत्यगृह स्तूप, हर्मिका, लाकडी छत्र व छतावरील अजूनही शाबूत असलेल्या लाकडी फासळ्या ओळींत असलेल्या कोरीव स्तंभ व त्यावर कोरलेली शिल्पे छतावरील फासळ्यांसह बाहेरील सिंहस्तंभाची प्रतिकृती मध्यभागी स्तूप, उजवीक्डे सिंहस्तंभ व डावीकडे चक्रस्तंभ (हा चक्रस्तंभ कदाचित पुर्वी अस्तित्वात असावा) ब्राह्मी लिपीतील इथल्या खांबावर कोरलेले विपुल शिलालेख (यातील बहुतेक दातृत्वाचे आहेत) हा शिलालेख तर सगळ्यात महत्वाचा- याचा अर्थ - वेजयंतितो सेठीना भूतपालेन सेलघरम परिनिठापितम् जंबुदिपम्ही उतमम्’ वैजयन्तिचा श्रेष्ठी भूतपाल याने तयार केलेले हे लेणे जम्बुद्वीपात उत्कृष्ट आहे. जम्बुद्वीप म्हणजे आपला भारत देश! वैजयंती गावचा हा भूतपाल सांगतो, की हे लेणे ‘जम्बुद्वीपात उत्तम’ म्हणजेच या साऱ्या भारतवर्षांत अपूर्व असे आहे. आज दोन हजार वर्षे उलटली पण त्याचा हा गौरव आजही खरा ठरतो. विहारातून दिसणारे एकवीरा मातेचे मंदिर जाता जाता-