मधुशाला - एक मुक्तचिंतन आणि भावानुवाद (भाग ५)

रंगाशेठ, उत्तम चालू आहे..चालू द्या.. पेग भरायचा वेग जरा मंद झाला आहे का?!.... केशवसुमार

गूढ अर्थ आहे प्रत्येक ओळीत, प्रत्येक शब्दात. मी आत्तापर्यंत त्याला मद्यगीतच समजत होते. बरे झाले तुम्ही मराठीत त्याचे भाषांतर केलेत (अभिजात हिंदीच काय सामान्य हिंदी पण माझी दांडी उडवते). हरिवंशरायांच्या काव्य प्रतिभेला आणि तुमच्या अनुवाद कौशल्याला शत शत नमन. असितगिरीसमं स्यात् कज्जलं सिन्धुपात्रं... > > मराठियांची पोरे आम्ही, नाही भिणार मरणाला । सांगून गेला तो शिवराया, हे अवघ्या विश्वाला ।।

मस्त चालू आहे. हे अत्यंत कठिण काव्य आहे, तुम्हाला वेळ लागणे साहजिक आहे. लगे राहा. रुबाई क्र २३ चा भावानुवाद पटला नाही - कदाचित मी चुकीचा वाचत असेन. हिंदीतला अर्थ मला असा वाटतो : (पहिल्या दोन ओळी) जग प्याल्याला, मदिरेला, पीणार्‍याला नावे ठेवते (तिसरी ओळ) अर्थातच जगाची-मदिरेची जोडी जमणारच नाही (चौथी ओळ) कारण जग जरासन्न आहे, तर मधुशाला नित्यतरुण आहे तुमची तिसरी ओळ आहे की : "मद्यपी-वारुणीची जोडी मनास येत नाही", बाकी ओळी साधारणपणे हिंदीतल्यासारख्याच. "मद्यपी-वारुणीची जोडी मनास न ये" चा काय संदर्भ लावावा? रुबाई २४ : "मधुशाला" हे यमक पहिल्या ओळीत घेतले हे मुळीच रुचले नाही. या काव्यात "मधुशाला" हा शब्द गझलेच्या काफियासारखा महत्त्वाचा आहे. (पहिला शेर सोडला तर) गझलेच्या बाकी कुठल्याही शेरात काफिया पहिल्या ओळीत चुकून योजला तर ज्या प्रकारचा रसभंग होईल, त्याच प्रकारचा रसभंग येथे होत आहे. तो टाळावा. "द्रोहि आणि त्या दासांमधुनी..." येथे "त्या" शब्द केवळ वृत्तपूर्तीसाठी घातल्यासारखा वाटतो. तो खटकतो. दास "ते" पण द्रोही "ते" का नाहीत? मुळात दास-द्रोही सामासिक शब्द आहे, दोन्ही समसमान वजनाचे आहेत. "द्रोही आणिक दासांमधुनी..." असे करूनही मात्रा भरतात. रुबाई २५ : "दिवाळी" वापरायची कल्पना मस्तच. (बहुतेक मराठी वाचकांना मुसलमानी सण/शोकप्रसंग जड जातील असे वाटते का? पण काही असो, दिवाळी पटते खास.)

चतुरंग.. मीही जेव्हा प्रथम मधुशाला वाचलं होतं तेव्हा असाच भारावून गेलो होतो. रुबायांमधल्या कल्पनांची झेप थक्क करुन टाकणारी आहे. ष्री, बेडेकरपेक्षा लोहगड, पुरंदरपायथ्याची मिसळ चापणारा अभिजित

हा भाग सुद्धा छान झाला आहे.. सुरेख अनुवाद..

निर्जन होती जागा सगळ्या, कधीतरी ज्या गजबजल्या, जळत राहि ते स्मशान आणिक, असेल जागी मधुशाला ||२२|| क्या बात है... - (सर्वव्यापी)प्राजु

राज्य खालसा होउन जाई, भाग्य जाय ते दिगंतरा, असेच जमतिल मदिराप्रेमी, राहिल जागत मधुशाला ||२१|| निर्जन होती जागा सगळ्या, कधीतरी ज्या गजबजल्या, जळत राहि ते स्मशान आणिक, असेल जागी मधुशाला ||२२|| द्रोही आणिक दासांमधुनी विजय मद्य अन प्यालाचा जगज्जेति ही होउन आली, आता माझी मधुशाला ||२४|| राहि भरुनि जरि हे मदिरालय, जग ते देखे दुष्काळा, बुडते जग ते तमात सारे, येथ होळीची ती ज्वाला, दु:ख न ठावे कसे तिला, जी स्वर्गातुन उतरे मदिरा, असता शोकाकुल जग सारे, करे दिवाळी मधुशाला ||२५|| वा रंगा! नेहमीप्रमाणेच अप्रतीम! अगदी भरून पावलो..! तुझी मधुशाला आता अगदी छान रंगू लागली आहे! तात्या.

चतुरंग