या दुव्यावर दिलेल्या माहितीप्रमाणे संपातबिंदू २० किंवा २१ मार्चला येऊ शकतो. शाळेतल्या पुस्तकांत २१ मार्च ही तारीख दिलेली मलाही आठवते, पण गेली तीन वर्षे संपातबिंदू २० तारखेला येतो आहे, असं दिसतंय
पृथ्वीचे स्वतःच्या आसाभोवतीचे डोलणे घडल्याने (७०-७१ वर्षांचे अर्धे आंदोलन)एक दिवस कमी मग पुन्हा एक दिवस जास्त असा तो संपात बिंदू हेलकावत रहातो....असे काहीसे वाचल्याचे स्मरते...
चतुरंग
पण ७०-७१ वर्षांत मागेच. मागे जात जात २५,७६५ वर्षांत संपातबिंदू पूर्वपदाला येतो. वैदिक काळात संपात बिंदू १-२ नक्षत्रे पुढे येत असे. (आजकालच्या फाल्गुन-चैत्राऐवजी पूर्वी चैत्र-वैशाखात.)
किंवा जसे खाली "ज्योतिर्वैभव"मध्ये दिले आहे तसे म्हणता येईल : पूर्वी संपातबिंदू मेष-राशीत येई, आजकाल तो मीन-राशीत येते. हा बिंदू मात्र मुळीच मागे-पुढे होत नाही - मागेमागेच जातो.
precession of equinox याला परांचन हा भारतीय ज्योतिषातला प्रतिशब्द आहे. याचे श्रेय हे बाळशास्त्री जांभेकरांना जाते.
२१ मार्च व २३ सप्टेंबरला विषुव दिन समान दिवस समान रात्र. २१ मार्च ला (भासमान) सुर्य हा वसंत संपात बिंदुशी येतो तर २३ सप्टेंबरला तो शरद संपात बिंदुशी जातो
प्रकाश घाटपांडे
माहिती खरोखरच अत्यंत छान आहे. शतशः धन्यवाद!!
दुसर्या पानावर दिलेला दॄष्टांत "जात्यांतले दळण संपले म्हणजे त्याची वरची तळी किंचित् तिरपी करुन जागच्या जागी फिरवावी.." केवढा सुंदर आहे!!
अशा मनोरंजक पध्दतीने भूगोल शिकता आला तर काय बहार येईल!!
(अवांतर - 'ज्योतिर्वैभव' हे पुस्तक अजूनही बाजारात उपलब्ध आहे का? चित्रात दाखविलेली प्रत बरीच जुनी असावी असे दिसल्याने विचारले..)
चतुरंग
अगदी तेच पुस्तक नसले तरी मराठीतल्या माहितीसाठी आपले दोन ज्ञानकोश ( संस्कृती मंडळ वाई किंवा केतकरांचे ) पाहा.
तारा
पंचांग
संपात
या शब्दांपुढे सर्व सापडेल.
नंदन
मराठी साहित्यविषयक अनुदिनी