टवाळी

टवाळी

-- राजीव उपाध्ये (पूर्वप्रसिद्धी - फेसबुक)

१९९३-९४ च्या सुमारास भटकरांनी माझे रखडवलेले प्रमोशन करायचेच असा विडा एका सहकारी-हितचिंतकाने उचलला. माझी बढती रखडवण्याची जी कारणे होती त्यातले एक ठळक कारण म्हणजे भटकरांनी पाळलेले एक मांजर मी त्याच्या हाताखाली पी०एच०डी० करावी म्हणून माझ्या मागे हात धुवून लागले होते. आणि ’त्या’ व्यक्तीच्या हाताखाली पी०एच०डी० केली तर ती आत्महत्या ठरेल, असा सल्ला माझ्या हितचिंतकांनी दिला होता. त्यामुळे मी ताकास तूर लागू दिला नव्हता. साहजिक त्याचा परिणाम माझ्या बढतीवर झाला होता. शिवाय इतर काही कारणं होतीच...

तर सांगत काय होतो की हा माझा सहकारी अत्यंत बुद्धीमान आणि तितकाच विक्षिप्त. अत्यंत गुंतागुतीची differential equations, tensor calculus तास-न-तास हाताने फक्त कागद आणी पेन घेऊन करत बसायची अचाट क्षमता त्याच्यात होती.

त्याने प्रचंड प्रयत्न करून भटकरांना माझ्या प्रमोशन इंटरव्ह्युसाठी राजी केले. प्रमोशन इंटरव्ह्युसाठी मी अशा माणसाला (expert) आणेन की भटकरच काय त्यांचा बाप पण तोंड उघडु शकणार नाही, हे त्याने मला दिलेले आश्वासन होते.

त्याचा तो अभिनिवेश बघुन मी त्याला विचारले,
"who is in your mind for my interview"

विनाविलंब विचार करता त्याने सांगितले,
"Prof. Govind Swaroop"

प्रा. गोविंद स्वरुप तेव्हा पुणे टिआयएफआर चे संचालक होते.

माझ्या मित्राने एक दिवस त्यांच्या घरी मला त्यांच्याकडे नेले. त्या दिवशी प्रा. गोविंद स्वरुपांच्या घरी विकांत पार्टी होती. मी काहीसा भांबावुन गेलो होतो. माझ्या प्रमोशनसाठी प्रयत्न करणार्‍या माझ्या मित्राचे मला खुप कौतुक वाटत होते. पण सावधपणे पार्टीत जमेल तेव्हढा (दारू सोडुन) सहभाग घेत होतो.
त्या दिवशी त्या पार्टीत मला नारळीकरांची जी ’टवाळी’ बघायला मिळाली त्यानंतर नारळीकरांची माझ्या मनातली प्रतिमा खाड्‍कन उतरली. एक नमूद करणे आवश्यक आहे, ते असे की प्रा. गोविंद स्वरूप त्या टवाळीपासुन अलिप्त होते. त्या टवाळीचे कारण नंतर लक्षात आले - त्या सुमारास नारळीकरांच्या steady state theory चे जागतिक पातळीवर थडगे बांधले गेले होते (अथवा सुरुवात झाली होती).

असो ...

नंतर भटकरांनी गोविंद स्वरूपांसारख्या व्यक्तीला माझ्या बढतीसाठी बोलावण्याची आवश्यकता नाही, असे सांगुन घूमजाव केले. नंतअर माझी बढती झाली पण ती होउ नये म्हणून शेवटच्या क्षणापर्यंत प्रयत्न होत होते.

टीप - या पोस्टचा मुख्य हेतू हा की एखाद्याचा ’देव’ दुसर्‍या व्यक्तीचा दगड असू शकतो. दगडाला देवत्व देण्याचे काम माध्यमे आणि समाजातील भाबडे लोक करतात. ज्यांना अधिक वाचायची इच्छा आहे त्यांनी हे पुस्तक अवश्य वाचावे- https://archive.org/details/cosmologycontrov00helg